Tate
Duża stojąca tarcza feudalnej Japonii
Tate to wielka drewniana tarcza Japonii, stawiana na ziemi i uzywana jako oslona od tylu, stacjonarny element obrony o filozofii uzycia zasadniczo roznej od zachodniej tarczy trzymanej i poruszanej w rece. Wysoka okolo 120 do 150 cm, byla dosc duza, by ukryc cale cialo czlowieka. Uzywano jej glownie w wojnie oblezniczej i obronnej jako oslony, zza ktorej lucznicy, ukryci za tate, strzelali swymi strzalami, a kilka ustawionych w rzedzie tworzylo natychmiastowa sciane. Z tylu stawiano podporke, by ustawic ja ukosnie, a na licu czesto malowano herb, by oznaczyc oboz. Kultura japonskiej szlachty wojennej miala osobliwa tradycje, ze jednostka nie nosila tarczy w rece, zrodzona ze sposobu walki, ktory cenil bronie oburecznie, jak katana i yari, ochrone samej zbroi, oraz wielkie oslony barkow (o-sode). Tak w Japonii tarcza przybrala charakter instalacji obronnej do budowy pozycji, a nie sprzetu osobistego.
Pochodzenie
Tate to tarcza uzywana w Japonii od czasow starozytnych, ktorej uzycie przesuwalo sie przez wieki z osobistej tarczy trzymanej w rece na stacjonarna sciane stawiana na ziemi. W Japonii epok Yayoi i Kofun uzywano tarcz recznych, lecz w miare jak walka samurajow, obracajaca sie wokol konnego luczenia i broni oburecznej, zyskiwala grunt, zwyczaj noszenia tarczy przez jednostke stopniowo zanikal. Zamiast tego tate, wielka drewniana deska stawiana, by zatrzymac strzaly, rozwinela sie i utrwalila jako oslona w wojnie oblezniczej i polowej. W wielkich bitwach epoki Sengoku lucznicy, a pozniej strzelcy z arkebuza (teppo) ustawiali sie za tate, i stala sie kluczowym narzedziem taktycznym do wznoszenia natychmiastowej linii obrony w polu.
Cechy
- Wielka drewniana tarcza o wysokosci okolo 120 do 150 cm
- Stawiana na ziemi i mocowana podporka
- Uzywana glownie jako oslona dla lucznikow
- Kilka ustawionych w rzedzie, tworzacych natychmiastowa sciane
- Herb namalowany na licu, by oznaczyc oboz
- Odbicie kultury samurajow, ktora nie uzywala osobistej tarczy
Opowieści
Tate uzywano jako stacjonarna sciana do zatrzymania strzal lucznikow w wojnie oblezniczej i obronnej. Wielka drewniana deska byla stawiana na ziemi i mocowana ukosnie podporka z tylu, a lucznik kryl sie za nia, wychylajac sie tylko w chwili strzalu. Ustawiona w zwartym rzedzie, tworzyla natychmiastowa linie obrony jak palisada polowa, oslaniajac oddzial przed strzalami i szarza wroga. W epoce Sengoku takze strzelcy przeladowywali i strzelali zza tate, chroniac sie w wolnym czasie ladowania. W zwyklych czasach noszono ja jako bagaz i stawiano, gdy rozbijano oboz.
Słabość
Slaboscia tate jest sam fakt bycia stacjonarna. Bedac konstrukcja stawiana na ziemi, mogla kryc tylko jeden kierunek z jednego miejsca, tak ze stawala sie bezuzyteczna, gdy wrog obchodzil bok lub tyl, a w walce ruchomej, ktora zmienia miejsce, nie byla zdatna do uzycia wcale. Wielka i ciezka, byla nieporeczna do niesienia w marszu, a stawianie jej i skladanie przy kazdym obozie kosztowalo trudu. Wykonana z drewna, latwo zajmowala sie ogniem od plonacej strzaly, a jesli wrog, ktory sie zblizyl, przewracal ja lub przelazil, linia obrony sie zalamywala. Byla w koncu narzedziem walki pozycyjnej, zajecia miejsca i utrzymania go.
Znaczenie kulturowe
Tate to czesc, ktora jasno ukazuje kulture samurajow 'nietrzymania tarczy w rece'. W odroznieniu od zachodniego rycerza, ktory walczyl z tarcza w jednej rece, samuraj cenil uzycie luku, miecza i wloczni dwiema rekami i nie nosil osobistej tarczy, a jej role obronna dzielily zbroja, wielkie oslony barkow (o-sode) i stojaca tate. Co uderzajace, Zachod tez mial pawez, wielka stacjonarna tarcze, za ktora kryli sie kusznicy, co pokazuje, ze dwie odlegle kultury doszly do tej samej odpowiedzi 'tarczy stawianej na ziemi'. Herb namalowany na tate stawal sie znakiem obozu na polu bitwy, tworzac jedna strone japonskiej kultury heraldycznej.
W popkulturze
Tate pojawia sie czesto jako sciana obozu w dramatach historycznych, filmach i grach o epoce Sengoku i bitwach samurajow. Widok wielkich drewnianych tarcz namalowanych herbem, ustawionych w rzedzie, rysuje sie jako symboliczna scena japonskiego obozu polowego, a scena lucznikow i strzelcow strzelajacych zza nich jest znajoma. W fikcji jednak zdarzaja sie przypadki, ktore chybiaja dokladnosci, dajac nawet samurajowi reczna tarcze w stylu zachodnim, odbiegajac od prawdziwej kultury samurajow, ktora nie uzywala osobistej tarczy. W grach czesto realizuje sie ja jako rozstawialna oslone lub instalacje obrony obozu.
Ciekawostki
- Kultura japonskiej szlachty wojennej miala osobliwa tradycje, ze jednostka nie nosila recznej tarczy, a jej role obronna dzielily zbroja, wielkie oslony barkow (o-sode) i stojaca tate.
- Wielka tarcza stawiana, by strzelec kryl sie za nia, jak tate, istniala tez na Zachodzie jako pawez, tak ze dwie odlegle kultury doszly do tego samego rozwiazania.
- W epoce Sengoku nie tylko lucznicy, ale i strzelcy z arkebuza (teppo) strzelali zza tate, chroniac sie w wolnym czasie ladowania.