Skrzat Popiołu

Pochodzenie

Ikonograficzne pochodzenie to polaczenie (1) starorzymskich domowych palenisk (focus) wierzen ochronnych i (2) kanonu czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r. W wierze domowej starorzymskiej (753 p.n.e. - 476 n.e.) — Lar (domowy duch opiekun), Penaty (opiekunowie spizarni) i Westa (bogini domowego paleniska) — sa decydujacymi kanonicznymi duchami opiekunczymi domowego paleniska (focus), a Westalki (Vestales), sluzace bogini Weście, ktore strzegly Swietego Ognia przez trzydziesci lat w Swiatyni Westy (Aedes Vestae) na Forum Romanum — instytucjonalizowane przez Numa Pompiliusza (753-673 p.n.e.) w VII wieku p.n.e. — sa decydujacym kanonem zachodniej ikonografii ducha paleniska. W starozytnej Grecji bogini paleniska Hestia (Hestia, siostra Zeusa) jest rownowaznym kanonem. Posmiertna publikacja lacinska z 1566 r. Ksiegi Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander szwajcarskiego lekarza-alchemika Paracelsusa (1493-1541) w Bazylei, Szwajcaria — cztery duchy-elementy (Elemental Spirits): Undyna Wody, Sylf Powietrza, Gnom Ziemi i Salamandra Ognia — jest decydujacym kanonem teorii zachodnich duchow-elementow. Napisana w latach 30. XVI wieku i wydana posmiertnie w 1566 r., ta rozprawa jest decydujacym wydarzeniem renesansowej europejskiej filozofii przyrody i alchemii. Etymologia angielskiego sprite z lacinskiego spiritus ('dusza, oddech') — poprzez starofrancuski esprit — ustanowila sie w sredniowiecznym angielskim jako sprite lub spreit w XIV wieku i zostala skanonizowana w angielskiej folklorystycznej ikonografii malych duchow i wrozek z XIV-XVI wieku. Sprite Puck w komedii Sen nocy letniej Shakespeare'a z 1595 r. — Hobgoblin Robin Goodfellow z angielskiego folkloru — ustanowil kanon sprite literatury angielskiej, a obraz Pojednanie Oberona i Tytanii (The Reconciliation of Oberon and Titania) szkockiego malarza Josepha Noela Patona (1821-1901) z 1850 r. jest wizualnym kanonem wiktorianskiego sprite XIX wieku.

Cechy

• Maly humanoidalny duch wielkosci wegielka
• Skrzydla i emisja cieplego zlocistego swiatla
• Mieszkanie w domowym palenisku (focus) i piecu
• Najsilniejsza obecnosc w ostatniej chwili umierajacego ognia
• Mala adaptacja kanonu Paracelsus-Salamandra
• Slabosc na wode, silny wiatr i calkowite zgaszenie

Opowieści

Wieczny Swiety Ogien Swiatyni Westy starorzymskiej i kanon bogini Hestii starogreckiej sa pochodzeniami zachodniej ikonografii ducha paleniska, a Salamandra z Ksiegi Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa z 1566 r. jest decydujacym kanonem renesansowej europejskiej teorii duchow-elementow. Puck w Snie nocy letniej Shakespeare'a z 1595 r. ustanowil kanon sprite literatury angielskiej, a ikonografia duchow zostala skanonizowana w Krolowej Wrozek (The Faerie Queene) Edmunda Spensera (1552-1599) z 1590 r. i w Raju utraconym (Paradise Lost) Johna Miltona (1608-1674) z 1668 r. Decydujacy nowoczesny kanon RPG to kanon Fire Mephit, Fire Elemental i Salamandry z RPG stolowego Dungeons & Dragons (D&D) wydanego w styczniu 1974 r. przez TSR w Lake Geneva, Wisconsin, USA, autorstwa Gary'ego Gygaxa (1938-2008) i Dave'a Arnesona (1947-2009), w Monster Manual z 1977 r., a magia Ognia Czarnego Maga w Final Fantasy Square'a wydanym w Japonii 17 grudnia 1986 r. i przywolanie Ifrit (cytujace arabsko-mitologiczny kanon) z Final Fantasy IV wydanej 19 kwietnia 1991 r. sa kanonem ducha plomienia japonskiego RPG. Fire Lord z Diablo Blizzarda z 31 grudnia 1996 r. i Warcraft III z 2002 r. oraz Fire Elemental z World of Warcraft z 2004 r. sa globalnym kanonem ducha plomienia gier wideo XXI wieku, a magia ognia i wrogowie duchowie z Castlevanii japonskiej Konami z 1986 r. i Dark Souls FromSoftware z 2011 r. rozszerzyly kanon nowoczesnej fantasy.

Słabość

Slabosci Wegielnego Sprite'a to: (1) woda — decydujaca slabosc skanonizowana jako opozycja elementarna (Wzajemne Ograniczenie) Ognia i Wody w kanonie czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., kanon kompatybilnosci typu obrazen systemu D&D z 1977 r.; (2) silny wiatr — decydujaca slabosc, ze maly duch wielkosci wegielka jest zmiatany przez silny wiatr, slaba opozycja z Sylfem (Powietrze) w kanonie Paracelsusa z 1566 r.; (3) calkowite zgaszenie paleniska — decydujaca slabosc w kanonie Paracelsusa, ze duch elementarny znika wraz z wymarciem swojego elementu, ze Wegielny Sprite znika wraz z calkowitym zgaszeniem ognia paleniska; (4) swiety rytual pieczetowania — kanoniczny rytual pieczetowania Westalek uspokajajacy Swiety Ogien w Swiatyni Westy starorzymskiej; (5) zimny metal i lod — decydujaca slabosc ducha plomienia na obrazenia Zimna w kanonie systemu D&D z 1977 r.; (6) wiazanie srodowiskowe — kanon wiazania srodowiskowego ducha elementarnego Paracelsusa z 1566 r., ze Wegielny Sprite jest zwiazany z domowym paleniskiem i nie moze opuscic paleniska; (7) swiete swiatlo i oczyszczenie — kanoniczna slabosc rownowazna katolickiemu egzorcyzmowi; (8) porazka w przekazaniu zarzewia — decydujaca slabosc w angielskim kanonie ludowym, ze sens istnienia Wegielnego Sprite'a jest anulowany, jesli zarzewie domowego paleniska nie zostanie przekazane nastepnej generacji. Podatnosc na zimno ducha plomienia byla konsekwentnym kanonem od systemu D&D z 1977 r. az do 5e (5. edycji) z 2014 r.

Znaczenie kulturowe

Wegielny Sprite nie jest po prostu ikona grozy, lecz kanoniczna ikonograficzna postacia zachodniego kanonu duchow-elementow, przekraczajaca starorzymska wiare w paleniska Westy, starogrecka boginie Hestie, teorie czterech duchow-elementow Paracelsusa z 1566 r., angielskiego folklorystycznego sprite z XIV-XVI wieku, wiktorianskie malarstwo wrozek XIX wieku, fantasy RPG D&D XX wieku i ducha plomienia globalnych gier wideo XXI wieku. Swiatynia Westy (Aedes Vestae) starorzymska — instytucjonalizowana przez Numa Pompiliusza w VII wieku p.n.e. — i wiara w wieczny Swiety Ogien byly utrzymywane przez Westalki przez okolo 1.100 lat az do 24 sierpnia 391 r., kiedy cesarz Teodozjusz I (Theodosius I) Rzymu zniosl instytucje Westalek poprzez chrystianizacje panstwa — decydujaca historia spoleczna zachodniej ikonografii ducha paleniska. Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa (Theophrastus Bombastus von Hohenheim, urodzony w Szwajcarii) z 1566 r. — decydujace wydarzenie renesansowej europejskiej filozofii przyrody i alchemii — miala decydujacy wplyw na europejska literature fantasy XIX wieku, w tym Le Comte de Gabalis francuskiego autora Montfaucon de Villars (1635-1673) z 1690 r. i Frankensteina szwajcarskiej autorki Mary Shelley z 1818 r. Wiktorianski ruch malarstwa wrozek XIX-wiecznej Wielkiej Brytanii — Pojednanie Oberona i Tytanii Josepha Noela Patona z 1850 r. i The Fairy Feller's Master-Stroke Richarda Dadda (1817-1886) z 1864 r. — ustanowil ikonografie duchow jako wizualny kanon. Salamandra i Fire Mephit z Monster Manual D&D z 1977 r. — konsekwentne az do 5e (5. edycji) z 2014 r. — sa decydujacym kanonem ducha plomienia nowoczesnego fantasy RPG, a ikonografia domowego paleniska z Malej Syrenki Disneya z 1990 r. i Ratatouille Pixara z 2006 r. rozszerzyly globalny kanon animacji (Disney i Pixar) domowego paleniska XXI wieku.

W popkulturze

• Wieczny Swiety Ogien Swiatyni Westy starorzymskiej (VII wiek p.n.e.) — pochodzenie zachodniej wiary w duchu paleniska
• Hestia, bogini paleniska starogreckiej — rownowazny kanon paleniska
• Paracelsus, Ksiega Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander (1566) — decydujacy kanon czterech duchow-elementow
• Edmund Spenser, Krolowa Wrozek (1590) — pochodzenie angielskich literackich duchow
• Shakespeare, Sen nocy letniej, Puck (1595) — decydujacy kanon sprite literatury angielskiej
• Joseph Noel Paton, Pojednanie Oberona i Tytanii (1850) — kanon wiktorianskiego malarstwa wrozek
• Richard Dadd, The Fairy Feller's Master-Stroke (1864) — decydujacy kanon wiktorianskiego malarstwa wrozek
• Gygax, Monster Manual D&D, Fire Mephit (1977) — kanon ducha plomienia fantasy RPG
• Square, Final Fantasy, magia Ognia i Ifrit (1986, 1991) — kanon japonskiego RPG
• Blizzard, World of Warcraft, Fire Elemental (2004) — kanon gier wideo XXI wieku

Ciekawostki

Angielskie cinder, etymologia Wegielnego Sprite'a, ustanowilo sie jako kanoniczne slownictwo jako cinder okolo 1500 r., ze sredniowiecznego angielskiego sinder (popiol, zuzel) z okolo 1290 r. — polaczenie staroangielskiego sinder (zelazny zuzel) i lacinskiego cinis (popiol) — a sprite po raz pierwszy poswiadczony w sredniowiecznym angielskim jako sprite w 1303 r., z lacinskiego spiritus (dusza, oddech) poprzez starofrancuski esprit. Posmiertna publikacja lacinska z 1566 r. Ksiegi Nimf, Sylfow, Pigmeji i Salamander Paracelsusa (Liber de Nymphis, Sylphis, Pygmaeis et Salamandris) w Bazylei, Szwajcaria — napisana przez Paracelsusa w latach 30. XVI wieku w regionach austriackich i szwajcarskich, w tym w Salzburgu i Innsbrucku — jest decydujacym kanonem teorii czterech duchow-elementow, a oryginalna lacinska Salamandra (z greckiego salamandra) pojawia sie w Historia Animalium Arystotelesa z IV wieku p.n.e. jako kanoniczny plaza zdolny do zycia w ogniu. Wieczny Swiety Ogien Swiatyni Westy starorzymskiej — utrzymywany od Numa Pompiliusza w VII wieku p.n.e. do Teodozjusza I w 391 r. n.e., okolo 1.100 lat — jest decydujacym kanonem zachodniej wiary w duchu paleniska, a renesansowy wloski autor Polifilo Hypnerotomachia Poliphili z 1499 r. jest renesansowym wizualnym kanonem ikonografii ducha paleniska. Fire Mephit z Monster Manual D&D z 1977 r. (TSR z Lake Geneva, Wisconsin, USA) Gary'ego Gygaxa — mala adaptacja kanonu Salamandry — jest decydujacym kanonem ducha plomienia nowoczesnego fantasy RPG, konsekwentnym az do 5e (5. edycji) z 2014 r. Ikonografia domowego paleniska paryskiej bistro w filmie animowanym Pixar Ratatouille z 2006 r. (rezyseria Brad Bird, swiatowy box office 624 milionow dolarow USA) jest decydujaca adaptacja globalnego kanonu domowego paleniska XXI wieku.