현대

Zombie · Ożywiony trup — bezrozumne ludożercze hordy zmarłych

Zombie to ozywiony trup, ktory utracil rozum i osobowosc, glodny ciala i mozgow zywych. Slowo pochodzi z zachodnioafrykanskiego kongo zumbi lub nzambi ('duch, dusza, bog'), przeniesione przez atlantycki handel niewolnikami XVII i XVIII w. na Karaiby, gdzie osadzilo sie w haitanskim wodu. W tradycji wodu bokor (czarownik) odurza zywego do stanu pozornej smierci, grzebie go, a nastepnie ekshumuje i czyni go bezduszna niewolnicza istota. White Zombie Victora Halperina (1932) wprowadzil postac do kina, ale 'Noc zywych trupow' George'a A. Romero (1968) zdecydowanie zerwala z tradycja wodu i ustanowila nowoczesna ikonografie trupa-zjadacza miesa atakujacego masowo. 'Swit zywych trupow' (1978), Resident Evil (1996), '28 dni pozniej' (2002) i 'The Walking Dead' (komiks 2003, telewizja AMC od 2010) uczynily z zombie centralna figure horroru poczatku XXI wieku.

Ghost · Błąkający się duch — dusza związana ze światem przywiązaniem i niedokończoną historią

Duch (angielskie Ghost, lacinskie Spectrum) to dusza zmarlego, ktora z powodu utrzymujacego sie przywiazania, urazy lub nierozwiazanej okolicznosci nie moze przejsc do zaswiata i pozostaje w tym swiecie, kanoniczna ikonograficzna postac uniwersalnej swiatowej wiary w zaswiat: przezroczysta lub polprzezroczysta w postaci, zwiazana z konkretnym miejscem (nawiedzone domy, stare domy) i manifestujaca sie przez Poltergeist (niemiecki 'halasliwy duch'), zimny powiew, zjawisko, dzwiek i lkanie. Angielskie ghost pochodzi od staroangielskiego gaast (dusza, duch), a ikonograficzne pochodzenie obejmuje mezopotamskiego gidim, egipskiego akh, greckiego psyche i eidolon, rzymskiego lar (duch opiekunczy) i lemur — uniwersalnie z wiary w dusze po smierci kazdej cywilizacji. Decydujacy zachodni kanon tekstowy to List 27 z Ksiegi 7 Epistulae Pliniusza Mlodszego (61-113 n.e.) z konca I wieku n.e. — w ktorym grecki filozof Atenodor (74 p.n.e. - 7 n.e.) spotyka w nawiedzonym domu w Atenach ducha starca grzemiacego lancuchami, i wykopuje jego miejsce pochowku, aby zapewnic mu spokoj po smierci — decydujacy zachodni kanon pierwszej opowiesci o duchu z nawiedzonego domu. Duch ojca Hamleta w tragedii Hamlet Williama Shakespeare'a (1564-1616) (1599-1601) ustanowil kanon ducha w literaturze angielskiej, a Marley i trzy Duchy Przeszlosci, Terazniejszosci i Przyszlosci w noweli Opowiesc wigilijna Charlesa Dickensa (1812-1870) (opublikowanej 19 grudnia 1843 r.) sa decydujacym dzielem wiktorianskiego kanonu ducha.

Gremlin · Psujący maszyny chochlik — figlarz nowoczesnej ery technologicznej

Gremlin (angielskie Gremlin) to maly i chytry nowoczesny yokai XX wieku, ktory potajemnie uszkadza maszyny i urzadzenia, kanoniczna ikonograficzna postac najnowszej formy yokai zrodzonej z industrialno-technologicznej cywilizacji. Etymologia jest niepewna, ale wywodzi sie z wojskowego slangu pilotow i mechanikow brytyjskich Krolewskich Sil Powietrznych (RAF) z lat dwudziestych XX wieku, po raz pierwszy pojawiajac sie w druku w brytyjskim magazynie lotniczym The Aeroplane w kwietniu 1929 r., i ustanowil sie podczas obu Wojen Swiatowych jako niewidzialna istota obwiniana za niewytlumaczalne awarie mechaniczne samolotow RAF. Decydujace zrodlo to pierwsza ksiazka dla dzieci urodzonego w Norwegii brytyjskiego pilota RAF Roalda Dahla (1916-1990), The Gremlins, opublikowana w kwietniu 1943 r. — pierwsza ilustrowana ksiazka dla dzieci Disneya, z ilustracjami samego Walta Disneya i wyprodukowana przez Disney — ktora ustanowila popularny kanon ikonografii gremlina. Odcinek Strefy Mroku CBS Nightmare at 20,000 Feet z 11 pazdziernika 1963 r. sezon 5, z Williamem Shatnerem w glownej roli, w ktorym gremlin pojawia sie na skrzydle samolotu pasazerskiego, ustanowil amerykanski kanon telewizyjny, a film Gremlins Joe Dante z 8 czerwca 1984 r. (scenariusz Chris Columbus, wyprodukowany przez Stevena Spielberga) dopelnil decydujacy popularny kanon ikonografii gremlina XXI wieku.