Mityczna bestia

Phoenix · Ognisty ptak — Legendarny ptak odradzający się z popiołów

Feniks (greckie Phoinix, lacinskie Phoenix) to niesmiertelny ptak mitologii starozytnego Egiptu i swiata grecko-rzymskiego. Pod koniec pieciuset lat zycia (lub, wedlug innego rachunku, egipskiego wielkiego roku liczacego 1461 lat) buduje gniazdo z kadzidla, cynamonu i mirry, podpala sie na nim i rodzi sie z wlasnych popiolow jako nowy mlody feniks. Najwczesniejsza grecka wzmianka literacka znajduje sie u Herodota, Dzieje II.73 (V w. p.n.e.), gdzie ptak jest powiazany z Heliopolis w Egipcie; jego prawdziwym korzeniem jest egipski Bennu, swieta czapla boga slonca Re w Heliopolis, figura pierwszego swiatla stworzenia i symbol zmartwychwstania. Okolo 96 r. n.e. 1 List Klemensa 25 przyjmuje feniksa jako naturalny dowod zmartwychwstania Chrystusa, i odtad staje sie on standardowym obrazem ikonografii chrzescijanskiej. Chinski fenghuang, slowianska Zhar-Ptitsa i perski Simurgh maja odrebne pochodzenie, ale zostaly porownane i utozsamione z feniksem w mitografii porownawczej XIX w.

Pegasus · Skrzydlaty Koń — Legendarna istota z mitologii greckiej

Pegaz (greckie Pegasos) jest skrzydlatym koniem mitologii greckiej, urodzonym z krwi Meduzy, gdy Perseusz odcial jej glowe i krew zmieszala sie z piana morska. Jego brat, urodzony w tej samej chwili, to olbrzym ze zlotym mieczem Chryzaor. Teogonia Hezjoda 280-286 wywodzi nazwe z greckiego pege (zrodlo, fontanna), poniewaz piana, z ktorej Pegaz powstal, byla pomyslana jako zrodlo morskie. Bohater Bellerofont, ktoremu Atena dala zlote wedzidlo, ujarzmil Pegaza u zrodla Peirene w Koryncie i wraz z nim zabil Chimere, jego najslynniejszy czyn. Zrodlo Hippokrene (zrodlo konia) na gorze Helikon, swiete dla Muz, mialo wytrysnac tam, gdzie Pegaz uderzyl ziemie kopytem, czyniac go tez emblematem inspiracji poetyckiej. Gdy Bellerofont, stawszy sie dumnym, chcial dosiasc Pegaza, by wzniesc sie na Olimp, Zeus poslal giez, ktory ukasil konia i zrzucil bohatera, ale Pegaz dotarl na Olimp bezpiecznie i stal sie nosicielem piorunow Zeusa. Jest utrwalony na niebie jako konstelacja Pegaza.

Unicorn · Jednorożec — Legendarny koń z świętym rogiem

Jednorozec (lacinskie unicornis, z uni 'jeden' + cornu 'rog') to legendarne stworzenie sredniowiecznej Europy z jednym rogiem, przedstawiane jako bialy kon ze spiralnym rogiem posrodku czola, symbol czystosci, niewinnosci i swietosci. Jego etymologiczny korzen siega monokerosa Ktezjasza z V w. p.n.e., ale wlasciwy jednorozec skrystalizowal sie, gdy Septuaginta oddala hebrajskie re'em (dzis identyfikowane jako tur) jako monokeros, a lacinska Wulgata sw. Hieronima przelozyla to z kolei jako unicornis. Physiologus II-IV w. wprowadzil alegorie dziewicy i jednorozca: zaden lowca nie moze zlapac jednorozca sila, lecz dziewica sama w lesie przyciaga zwierze, ktore klade glowe na jej kolanach i zasypia. Zostalo to teologizowane jako Wcielenie, jednorozec wyobrazajacy Chrystusa wchodzacego w lono Maryi Panny. Zestaw siedmiu tkanin Lowy na jednorozca z Cloisters (Niderlandy, 1495-1505) i szesciu tkanin Damy z jednorozcem z Cluny (okolo 1500) stanowia szczyty ikonograficzne. Jednorozec wspiera szkocka strone herbu krolewskiego Zjednoczonego Krolestwa, a w angielszczyznie XXI w. stal sie standardowym terminem dla startupow wartych miliard dolarow.

Monoceros · Jednorożec — Legendarne stworzenie z jednym rogiem

Monoceros (greckie Monokeros, lacinskie Monoceros, 'jeden rog') to archetyp jednorozca w grecko-rzymskiej historii naturalnej. Jego nazwa laczy greckie mono (jeden) i keros (rog). Pojawia sie po raz pierwszy w Indika Ktezjasza z Knidos w V w. p.n.e., ktory opisuje go jako dzikiego osla Indii o bialym ciele, purpurowej glowie, niebieskich oczach i jednym rogu dlugosci okolo lokcia, prazkowanym na bialo, czarno i karmazynowo; kubki z tego rogu czynia pijacego odpornym na trucizne, drgawki i epilepsje. W I w. n.e. Historia naturalna Pliniusza Starszego VIII.31 ustala opis: 'cialo konia, glowa jelenia, nogi slonia, ogon dzika i jeden czarny rog dlugosci okolo dwoch lokci posrodku czola'. Gdy ten obraz dociera do sredniowiecznej Europy przez zrodla lacinskie, zostaje utozsamiony z unicornus, jednorozcem. W pozniejszej fantastyce Monoceros pozostaje jednak czesto dzikszym i bardziej pierwotnym typem, odroznionym od jednorozca-bialego konia.

Valkiria · Dziewica wojowniczka — Przewodniczka dusz w mitologii nordyckiej

Walkiria (staronordyckie Valkyrja — 'wybierajaca poleglych', angielskie Valkyrie) to zenska polboska istota mitologii nordyckiej — decydujacy kanon — ktora prowadzi dusze wojownikow do boga wojny Odyna (Odin), wywodzaca sie ze staronordyckiego 'valr (zabici)' + 'kjósa (wybierac)' oznaczajacego 'wybierajaca poleglych (chooser of the slain)' — decydujace kanoniczne slownictwo — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac, ktora decyduje, kto chwalebnie pada na polu bitwy, i prowadzi dusze martwych bohaterow do sali bogow Walhalli (Valhalla), aby zebrac armie (Einherjar) na ostateczna wojne Ragnaroku. Pseudonimy — Valkyrja (Valkyrja), Walküre (Walküre, niemiecki), wybierajaca poleglych, sluzaca Odyna, Dísir (Dísir) — to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Völuspá (Völuspá), Grímnismál (Grímnismál) i Helgakviða Hundingsbana (Helgakviða Hundingsbana) Eddy poetyckiej (Poetic Edda) w Codex Regius (Codex Regius) z okolo 1270 r., i decydujacy kanon Gylfaginning (Gylfaginning) Rozdzial 36 Eddy prozaicznej (Prose Edda) Snorri Sturlusona (Snorri Sturluson) z okolo 1220 r.