Katar
Indyjski sztylet pięściowy
Katar to sztylet pchajacy wlasciwy Indiom: poziomy chwyt w ksztalcie litery H, ustawiony pod katem prostym do glowni, trzymany w piesci tak, ze glownia wystaje do przodu ponad kostkami, prosto w jednej linii z przedramieniem. Dlatego nie wymachuje sie nim, lecz pcha jak przy zadawaniu ciosu piescia, wprowadzajac sile ramienia i ciezar ciala w jeden punkt na sztychu. Jego glownia ma od okolo 30 do 90 cm, a wiele wykonano z pogrubionym, wzmocnionym sztychem, by przebijac kolczuge. Pojawil sie w poludniowych Indiach 14 wieku i osiagnal szczyt za Imperium Mogolow, a wsrod cenniejszych egzemplarzy istnieje odmiana rozdzielana, czyli nozycowa, ktorej glownia rozwiera sie na obie strony w trzy zeby, gdy sciska sie chwyt. Jego rodzima indyjska nazwa to jamdhar.
Pochodzenie
Sadzi sie, ze katar pojawil sie po raz pierwszy w poludniowych Indiach 14 wieku, zwlaszcza w okolicach Tamil Nadu i Widzajanagaru. Nastepnie rozprzestrzenil sie po polnocnych Indiach i osiagnal szczyt za Imperium Mogolow (1526 do 1857), a szczegolnie ceniono go w kulturach wojownikow Radzputow, Marathow i Sikhow. Na indyjskim polu bitwy, gdzie kolczuga byla powszechna, ten sztylet, ktory skupial sile ramienia w jednym punkcie, by przebic zbroje, stal sie rozstrzygajaca bronia walki wrecz. W Indiach pierwotnie nazywano go jamdhar, nazwa zwykle tlumaczona jako zab Jamy, boga smierci.
Cechy
- Poziomy chwyt w ksztalcie litery H, glownia wystajaca z piesci do przodu
- Potezne proste pchniecie niesione przez ramie i ciezar ciala jak cios piescia
- Glownia o dlugosci od okolo 30 do 90 cm
- Pogrubiony, wzmocniony sztych wykonany, by przebijac kolczuge
- Odmiana rozdzielana, czyli nozycowa, ktora rozwiera sie w trzy zeby przy scisnieciu chwytu
- Symbol wojownika radzpuckiego i sikhijskiego oraz bron indyjskich sztuk walki (gatka)
Opowieści
Sila katara plynela z pchniecia niesionego jak cios piescia. Poniewaz glownia lezala w jednej linii z przedramieniem, nie trzeba bylo zginac nadgarstka: wyciagajac ramie prosto, sila barku i ciezar ciala niosly sie na sztych i przebijaly gleboko szczeliny kolczugi lub tulow. Wobec nieopancerzonego przeciwnika jedno pchniecie moglo zadac smiertelna rane. Dwie boczne sztaby obejmowaly piesc i nadgarstek i dawaly pewna ochrone, a niektore formy dodawaly kable okrywajaca grzbiet dloni. W indyjskiej sztuce walki gatka jest obslugiwany jako centralna bron technik z bliska, ktore wpadaja do srodka i pchaja w szybkim nastepstwie.
Słabość
Wyspecjalizowany w pchnieciu, katar jest bardzo ograniczony w obronie. Slabo nadaje sie do ciecia czy parowania, a jego krotka glownia pozostawia go zupelnie na slabszej pozycji wobec wroga z bronia drzewcowa lub dlugim mieczem, ktory utrzymuje dystans. Poniewaz chwyt trzyma sie mocno w piesci, klopotliwe jest szybkie upuszczenie broni lub zmiana na inna w naglym wypadku. Ostatecznie jest to czysto zaczepny sztylet, ktory pokazuje swa wartosc tylko w zwarciu, gdy wedrze sie w zasieg wroga, a slaby jest w walce na dystans.
Znaczenie kulturowe
Katar byl w Indiach, zwlaszcza w radzpuckiej kulturze wojownika, symbolem stanu i mestwa. Bogato zdobiony zlotem i kamieniami katar byl przedmiotem prestizu noszonym na dworze i dziedzictwem, a wsrod szlachty radzpuckiej polowanie na tygrysa lub lwa z niczym wiecej niz jednym katarem uznawano za dowod odwagi. Zajmuje on tez wazne miejsce w sikhijskiej kulturze wojownika i tradycjach walki polnocnych Indii. Jak pokazuje rodzima nazwa jamdhar, zab Jamy boga smierci, katar byl bronia, ktora przywolywala indyjskiej wyobrazni zarazem smierc i mestwo.
W popkulturze
Katar czesto pojawia sie jako egzotyczny sztylet pchajacy w grach i dzielach osadzonych w Indiach lub na Wschodzie albo przedstawiajacych postacie typu skrytobojcy. W grach fabularnych, ktore umieszczaja katar w osobnej klasie, jak Diablo i Ragnarok Online, jest czesto rysowany jako bron do walki wrecz zdolna do szybkich powtarzanych ciosow. Odmiana nozycowa, ktorej glownia rozwiera sie przy scisnieciu chwytu, jest szczegolnie ceniona w fikcji za swoj osobliwy mechanizm. Czesto jednak pokazuje sie go trzymanego jako dobrana para w obu rekach, tak ze wrazenie szybkiego, egzotycznego sztyletu jest podkreslane ponad jego prawdziwym, ciezkim przeznaczeniem przebijania zbroi.
Ciekawostki
- Katar jest zbudowany tak, ze glownia lezy w jednej linii z przedramieniem i pcha sie nia jak ciosem piescia, a wiele wykonano z pogrubionym, wzmocnionym sztychem, by wprowadzic ramie i ciezar ciala w jeden punkt i przebic kolczuge.
- Wsrod cenniejszych katarow byla odmiana rozdzielana, czyli nozycowa, ktorej glownia rozwierala sie na obie strony w dwa lub trzy zeby przy mocnym scisnieciu chwytu, co bylo bardziej swiadectwem kunsztu kowala niz kwestia skutecznosci bojowej.
- Rodzima indyjska nazwa katara to jamdhar, zwykle tlumaczona jako zab Jamy boga smierci, a szlachta radzpucka dowodzila swego mestwa, polujac na tygrysa jednym katarem.