Zbroja łuskowa
Starożytna zbroja z nakładających się metalowych łusek
Zbroja luskowa to zbroja z malych metalowych lusek, lub lusek ze skory albo rogu, zachodzacych na siebie jak luski ryby i mocowanych przez przyszycie lub sznurowanie do podkladu z tkaniny lub skory. Jeden z najstarszych typow metalowej zbroi, uzywany od czasu przed nasza era, rozpowszechnil sie szeroko w swiecie antycznym. Luski zachodza z gory na dol, by odprowadzic wstrzas ciosu, tak ze chronila przed cieciami i strzalami, a zarazem pozwalala na gietki ruch. Rzymska lorica squamata i zbroja luskowa sasanidzkiej Persji to najlepsze przyklady, a poniewaz kazda luska jest tego samego ksztaltu, byla dosc prosta w wykonaniu i latwa w utrzymaniu, przy czym uszkodzona luska po prostu sie wymieniala. Rozni sie jednak od zbroi lamelkowej, w ktorej male plytki sa sznurowane bezposrednio jedna do drugiej, by utworzyc strukture bez podkladu: zbroja luskowa zamiast tego mocuje luski do podkladu.
Pochodzenie
Zbroja luskowa, jak sie sadzi, pojawila sie najpierw w Mezopotamii i Egipcie staroytnego Bliskiego Wschodu przed nasza era. Zwlaszcza armia asyryjska uzywala zbroi luskowej szeroko, a w Egipcie przyjeto ja w okresie Nowego Panstwa. Rozpowszechnila sie pozniej w calym swiecie antycznym, przez Scytow, Persow i Grekow az do Rzymu (lorica squamata), a ciezka jazda sasanidzkiej Persji, katafrakci, takze ja nosila. Dzieki prostej metodzie mocowania malych lusek w rzedach byla latwa i tania w wykonaniu, i tak byla uzywana dlugo w wielu cywilizacjach od staroytnosci po sredniowiecze.
Cechy
- Metalowe luski zachodzace na siebie jak luski ryby
- Luski mocowane na podkladzie z tkaniny lub skory
- Struktura o gietkosci i ochronie zarazem
- Regionalne odmiany, jak rzymska lorica squamata
- Latwa do wykonania i naprawy, gdyz kazda luska jest tego samego ksztaltu
- Uzywana na calym swiecie od staroytnosci po sredniowiecze
Opowieści
Zbroja luskowa byla wszechstronna zbroja na cialo, noszona przez antyczna piechore i jazde na rowni, na pikowanym ubraniu pod spodem. Luski zachodzace z gory na dol pozwalaly wstrzasowi opadajacego ciecia i sile nadlatujacej strzaly zeslizgnac sie po powierzchni lusek, tak ze strzegla tulowia, nie krepujac mocno ruchu zginania i prostowania ciala. Uszkodzona czesc mozna bylo naprawic w polu, po prostu zdejmujac kilka lusek i wstawiajac nowe, a jednakowe luski mozna bylo wytlaczac w ilosci i dostarczac. Armie Rzymu, Persji i Wschodu uzywaly tej zbroi szeroko obok kolczugi i plyty.
Słabość
Chroniczna slabosc zbroi luskowej rodzi sie z kierunku, w ktorym luski zachodza na siebie. Poniewaz luski zachodza z gory na dol, atak pchajacy z dolu do gory moze podwazyc szczeline miedzy luskami i wepchnac sie pod nie. Jesli podklad lub sznurowanie, ktore trzyma luski, zostanie przeciete, ponadto luski tej czesci odpadaja naraz, tak ze brak jej wytrzymalosci kolczugi, w ktorej cala siatka trzyma sie razem. Bedac gesto pokryta zachodzacymi luskami, jest tez nieco ciezsza i sztywniejsza niz kolczuga tej samej ochrony.
Znaczenie kulturowe
Zbroja luskowa to jedna z najwczesniejszych i najszerzej uzywanych form zbroi ludzkosci. Od Egiptu i Asyrii, przez Rzym i Persje, az po Azje Wschodnia, odlegle cywilizacje wykonywaly i nosily kazda zbroje luskowa, i w tym niesie ona uniwersalnosc. Jej wyglad przypominajacy luski ryby stal sie archetypowym obrazem samej zbroi i jest tez wizualnym korzeniem zbroi z lusek smoka, czesto widywanej w fantastyce dzis. Zbroja Azji Wschodniej jest jednak czesto laczona pod nazwa zbroi luskowej, choc wiele z niej jest, scisle biorac, lamelkowa, w ktorej male plytki sa sznurowane bezposrednio razem bez podkladu.
W popkulturze
Zbroja luskowa pojawia sie szeroko w dzielach o swiecie antycznym i sredniowiecznym oraz w fantastyce. Jest rysowana jako zbroja zolnierza w filmach i grach osadzonych w Rzymie i Persji, a w fantastyce wyglad zachodzacych lusek, jak zbroja z lusek smoka, jest uzywany jako symbol wytrzymalej i wspanialej ochrony. W grach pojawia sie zwykle jako zbroja sredniej klasy miedzy kolczuga a plyta. W fikcji jednak zbroja luskowa i lamelkowa czesto nie sa rozrozniane, a szczegoly rzeczywistej struktury, jak kierunek, w ktorym luski zachodza, czesto nie sa odwzorowane dokladnie.
Ciekawostki
- Zbroja luskowa to jeden z najstarszych typow metalowej zbroi, powstaly na staroytnym Bliskim Wschodzie, uzywany szeroko przez armie asyryjska i przyjety w Egipcie w okresie Nowego Panstwa, i przedluzony przez Scytow, Persow i Grekow az do rzymskiej lorica squamata.
- Zbroja luskowa rozni sie od zbroi lamelkowej: w zbroi luskowej luski sa mocowane do gietkiego podkladu z tkaniny lub skory i noszone jak ubranie, podczas gdy w lamelkowej male plytki sa sznurowane bezposrednio jedna do drugiej, by utworzyc strukture bez podkladu, a obie sa czesto mylone.
- Poniewaz kazda luska jest tego samego ksztaltu i trzeba ja tylko mocowac w rzedach, byla dosc latwa do wykonania i naprawy, przy czym uszkodzona luska po prostu sie wymieniala, co pozwolilo uzywac jej dlugo w wielu kulturach od staroytnosci po sredniowiecze, podczas gdy jej chroniczna slabosc bylo pchniecie w gore, ktore wpychalo sie pod zachodzace w dol luski.