Zbroja słonia
Pełna zbroja dla słonia bojowego
Zbroja slonia bojowego to zbroja wykonana, by kryc wielkie cialo slonia wyprowadzonego na wojne, i jest najwieksza ze zbroi kiedykolwiek polozonych na zwierzeciu, wyrosla z perskiego i indyjskiego bargustavanu. Na glowie zakladano chanfron w ksztalcie maski z metalu lub skory, na grzbiecie pokrycie z kolczugi i plyt przeciw strzalom i wlocznia, a na piersi i bokach jedna wielka warstwe kolczugi gesto obsadzona malymi plytkami. Na grzbiecie kladziono mala wieze zwana howdah, w ktorej dwoch lub trzech lucznikow lub wlocznikow strzelalo z gory, a na koncu trabki przywiazywano krotka ostrze, ktore razilo piechura i lamalo jego linie. Rzadko reka ludzka kladla zbroje na zwierzeciu takiej masy, a utkanie jednej zbroi slonia kosztowalo tyle co caly roczny budzet wojenny pana miasta, i tak ta sama zbroja stala zarazem jako bron polowa i jako wielki symbol prestizu krolewskiego rodu.
Pochodzenie
Prowadzenie slonia do bitwy siega krolestwa Magadhy, poprzednika Mauryow, w Indiach VI wieku przed Chrystusem, a spotkanie Aleksandra Wielkiego z ponad 200 sloniami krola Porosa w bitwie nad Hydaspesem w 326 roku przed Chrystusem jest szczegolowo zapisane w zrodlach greckich. Seleucydzi swiata hellenistycznego i Kartagina Hannibala przyjeli to samo zwierze, lecz slonie tamtej epoki pozostawaly w stosunkowo lekkim stroju z grubej skory i tylko malej oslonie na glowie. Miejsce, w ktorym wielka zbroja slonia z kolczugi i plyt, jaka sobie wyobrazamy, na powaznie wyrosla, to epoka radzputow i Cesarstwa Wielkich Mogolow w Indiach XVI-XVIII wieku, gdy perskie okreslenie bargustavan-i-pil, zbroja slonia, zakorzenilo sie. Na tym domy krolewskie Khmerow, Syjamu i Birmy w poludniowo-wschodniej Azji dodaly wlasna reke w tym samym miejscu, i jedna wielka zbroja przyszla pojawiac sie na kazdym wielkim polu wokol Oceanu Indyjskiego.
Cechy
- Chanfron w ksztalcie maski na glowie i pokrycie z kolczugi i plyt na grzbiecie
- Jedna wielka warstwa kolczugi gesto obsadzona malymi plytkami na piersi i bokach
- Mala wieza zwana howdah na grzbiecie, w ktorej miescilo sie dwoch lub trzech ludzi
- Krotkie ostrze przywiazane do konca trabki jako pomocnicza bron, ktora lamala linie piechura
- Dopasowywana osobna reka do ciala kazdego slonia
- Wielki symbol, ktory nosil bron polowa i prestiz krolewskiego rodu razem
Opowieści
Zbroja slonia byla uzywana, by trzymac jedno wielkie zwierze przy zyciu w polu jak najdluzej, by jednoczesnie lamac formacje wrogiej piechoty i jazdy. Sloñ w zbroi, ktorego glowa i piers odbijaly strzaly frontalne, a wielka warstwa na bokach powstrzymywala wlocznie i miecze piechoty, pchal prosto w linie wroga, gdy tymczasem lucznicy siedzacy w howdah na jego grzbiecie strzelali w tym samym momencie z gory. Gdy to samo zwierze spotykalo wroga konnice, konie, niezdolne znosic zapachu slonia, czesto lamaly swoje szeregi, i tak w polach Indii XVI-XVIII wieku cesarze Wielcy Mogolowie Akbar (panowal 1556-1605) i Aurangzeb (panowal 1658-1707) stawiali swoj korpus slonio jako jedna os kazdej wielkiej bitwy. W polach Khmerow, Syjamczykow i Birmanczykow w poludniowo-wschodniej Azji, ten sam sloñ byl sam siedziba krolewskiego rodu, a w spotkaniu syjamsko-birmanskim z 1593 roku, dwaj nastepcy, Naresuan z Syjamu i Mingyi Swa z Birmy, mieli stoczyc pojedynek kazdy na swoim sloniu w zbroi, epizod zapisany w archiwach obu krolestw.
Słabość
Slabosc zbroi slonia wyrastala przede wszystkim z zywego ducha zwierzecia, ktore ja nioslo. Gdy ciezka zbroja z kolczugi i plyt byla polozona na grzbiecie, a maska na glowie, gdy oslona przeciw strzalom frontalnym tezala, tolerancja na cieplo i wytrzymalosc tego samego slonia byly bardzo skrocone, a obciazenie na jednym zwierzeciu siegalo kilkuset kilogramow. Ponadto sloñ byl gleboko slaby wobec halasu i ognia broni palnej, i gdy proch i muszkiet lontowy rozprzestrzenily sie od XVI wieku, czesto zdarzalo sie, ze sloñ w zbroi, przestraszony wielkim halasem, obracal sie i szarzowal przeciw wlasnym liniom. Przypadek pierwszej bitwy pod Panipat z 1526 roku, w ktorej Babur rozproszyl korpus slonio sultana Lodi mala liczba muszkietow lontowych i armat, stoi jako miejsce przykladowe. Od poczatku jedna zbroja slonia kosztowala tyle co caly roczny budzet wojenny pana miasta, a gdy nadeszla epoka sily ognia i nowe bronie wypelnily to samo miejsce za ten sam koszt, zbroja slonia wycofala sie powoli z pola i przeszla na siedzibe ceremonii.
Znaczenie kulturowe
Zbroja slonia jest najwieksza pojedyncza zbroja, jaka reka ludzka kiedykolwiek polozyla na ciele zwierzecia, i byla sama w sobie wielkim symbolem, ktory zbieral w jednym miejscu prestiz starych krolewskich rodow wokol Oceanu Indyjskiego. Akbarnama, wielka kronika cesarza Mogolow Akbara, trzyma, ze jeden sloñ w zbroi rownal sie calemu rocznemu budzetowi wojennemu miasta, a w iluminowanych rekopisach tej samej epoki w Indiach i Persji wielki sloñ w zbroi niosacy cesarza i ksiecia na grzbiecie i tratujacy linie wroga pojawia sie w wielu miejscach. Przede wszystkim zbroja slonia z polnocnych Indii XVII wieku zachowana w Royal Armouries w Leeds, w Anglii, utkana z okolo 5840 malych kolek kolczugi i plytek, jest jedna z najwiekszych zbroi zwierzecych na swiecie, zajmujaca cala sale muzeum i pokazujaca widzowi swoja mase jednym rzutem oka. Muzeum palacu miejskiego w Dzajpurze i fort Junagarh w Bikanerze w Indiach, oraz Narodowe Muzeum w Nowym Delhi, takze przechowuja wiele zbroi sloni tej samej epoki i nosza ich kunszt po dzis dzien.
W popkulturze
Zbroja slonia pojawia sie jako wielki wizualny symbol w dramatach historycznych, filmach i grach Indii i poludniowo-wschodniej Azji. Indyjskie filmy Jodhaa Akbar (2008) i Bajirao Mastani (2015) pokazuja w szczegolach, jak sloñ w zbroi wchodzil w linie na wielkich polach Mogolow i Marathow, a dramat historyczny BBC Empire (2012), w swoim rozdziale mogolskim, oddal wiernie zbroje slonia wzorowana na prawdziwym egzemplarzu z Royal Armouries. Gry strategiczne Total War: Rome II i Civilization VI stawiaja oddzialy sloni w zbroi jako wojska Indii i Kartaginy, a ta sama postac pojawia sie w indyjskiej kampanii Age of Empires II. Filmy jednak czesto rysuja zbroje slonia, jak gdyby byla juz uzywana w epoce Aleksandra, i tak czesto zacieraja prawde, ze wielka zbroja slonia z kolczugi i plyt zakorzenila sie tylko w Indiach XVI-XVIII wieku.
Ciekawostki
- Muzeum Royal Armouries w Leeds, w Anglii, zachowuje jedna zbroje slonia wykonana w Indiach XVII wieku, utkana z okolo 5840 malych kolek kolczugi i plytek, jedna z najwiekszych zbroi zwierzecych na swiecie, ktora zajmuje cala sale i przytlacza widza.
- W pierwszej bitwie pod Panipat z 1526 roku, w ktorej Babur, zalozyciel Cesarstwa Wielkich Mogolow, rozproszyl korpus sloni w zbroi sultana Lodi mala liczba muszkietow lontowych i armat, przypadek jest czesto przytaczany, by jednym uderzeniem pokazac, jak slaba byla zbroja slonia wobec halasu i ognia broni palnej.
- W spotkaniu Syjamu (Ajutthaja) i Birmy (Taungoo) z 1593 roku, dwaj nastepcy obu krolestw, Naresuan z Syjamu i Mingyi Swa z Birmy, mieli stoczyc pojedynek kazdy na swoim sloniu w zbroi, epizod zapisany w archiwach obu krolestw, i pokazuje, ze w poludniowo-wschodniej Azji sloñ w zbroi byl sama siedziba krolewskiego rodu.