
Renascido
Revenant · O retornado vingador — Um cadáver erguido da sepultura por um único propósito
O Revenant (ingles revenant, do latim revenans, 'aquele que retorna') e um cadaver que se levantou de seu tumulo por iniciativa propria sob o impulso de uma vingança intensa ou um proposito nao resolvido, a figura iconografica medieval europeia de um morto-vivo consciente de si mesmo que retem um ego distinto e um unico proposito. A etimologia reside no latim revenans, o participio presente do verbo revenire ('retornar'), que se tornou o termo canonico nas cronicas latinas dos seculos XI e XII para o cadaver que retorna do tumulo para atormentar a aldeia. A fonte textual decisiva e a Historia Rerum Anglicarum (Historia dos Assuntos Ingleses) do cronista ingles do seculo XII William de Newburgh (c. 1136-1198), cujos capitulos 22-24 do Livro V registram casos detalhados de revenants em Buckinghamshire, Berwick e Anant no norte da Inglaterra, estabelecendo o canone medieval europeu decisivo. Obras contemporaneas como De Nugis Curialium (Bagatelas de Cortesaos, c. 1180) de Walter Map e a figura de Glam na Saga de Grettir (Grettis Saga, seculos XIII a XIV) formam o canone revenant do norte da Europa. A primeira ediçao do Manual de Monstros de Dungeons & Dragons de Gary Gygax (1977) sistematizou o revenant como um morto-vivo consciente de si mesmo obcecado com um unico objeto de vingança, e o filme The Revenant de 2015 de Alejandro Gonzalez Inarritu (com Leonardo DiCaprio, vencedor do Oscar de Melhor Direçao) estabeleceu o canone cinematografico do seculo XXI da figura.
Origem
A origem iconografica e a tradiçao de cronicas latinas da Europa medieval dos seculos XI e XII. O latim revenans ('aquele que retorna'), o participio presente de revenire ('retornar'), tornou-se o termo canonico para um cadaver que ressuscita do tumulo apos o enterro para atormentar a aldeia. A fonte decisiva sao os capitulos 22-24 do Livro V da Historia Rerum Anglicarum, escrita entre 1196 e 1198 por William de Newburgh (c. 1136-1198), um conego agostiniano de Yorkshire: um leigo de Buckinghamshire que, apos sua morte, retornava todas as noites para pressionar a cama de sua esposa e foi finalmente aplacado por Hugh de Lincoln (c. 1140-1200) que ordenou que uma absolviçao fosse colocada sobre o peito do cadaver; um rico mercador de Berwick que, apos a morte, vagava pela cidade e causava uma peste ate que o cadaver foi finalmente exumado e queimado; e uma alma de Anant cujo cadaver se levantava todas as noites para matar pessoas ate que dois irmaos o exumaram, esfaquearam e cremaram. Esses casos estabeleceram o canone medieval europeu decisivo do revenant. A De Nugis Curialium de Walter Map (c. 1180) e a Vita Sanctae Modwennae de Geoffrey de Burton do final do seculo XII, com seu caso de revenant de Stapenhill, sao fontes canonicas contemporaneas. A Saga de Grettir (seculos XIII a XIV), a obra-prima das sagas familiares islandesas, contem a figura de Glam — um cadaver que se levantou apos a morte para devastar uma fazenda antes de ser decapitado pelo heroi Grettir — unindo o canone draugr do norte da Europa com o revenant.
Características
- Um ego distinto consciente de si mesmo e um unico proposito (vingança, missao nao resolvida)
- Um cadaver que se levantou de seu tumulo por iniciativa propria
- Ressurreiçao repetida ate que o proposito seja cumprido
- Perseguiçao implacavel do alvo ate o fim
- Ao contrario do zumbi sem mente, retem personalidade e memoria
- Um cadaver em decomposiçao exercendo força sobre-humana
Histórias
A Historia Rerum Anglicarum de William de Newburgh e a De Nugis Curialium de Walter Map do seculo XII sao os textos canonicos da iconografia medieval europeia do revenant, e os ritos de aplacamento registrados nelas — colocar uma absolviçao sobre o peito do cadaver, ou exumar o cadaver para esfaquea-lo e crema-lo — tornaram-se o canone decisivo da iconografia medieval de aplacamento. O panico vampirico do Leste Europeu do seculo XVIII (1725-1755 na Servia e Hungria), com os casos de Petar Blagojevic e Arnold Paole, marca a transiçao da iconografia do revenant da era medieval para a moderna. O Vampyre de John William Polidori (1819) e Dracula de Bram Stoker (1897) diferenciaram o revenant na literatura vampirica. A primeira ediçao do Manual de Monstros de Advanced Dungeons & Dragons de Gary Gygax em 1977 adicionou o revenant como um morto-vivo consciente de si mesmo obcecado com um unico objeto de vingança, retornando apos a destruiçao dentro de vinte e quatro horas ate que o proposito seja cumprido, estabelecendo o canone moderno do jogo de RPG fantasy. A serie Nova de Jeff VanderMeer em 2010, o filme The Revenant de 2015 de Alejandro Gonzalez Inarritu (com Leonardo DiCaprio como Hugh Glass e ganhando os Oscars de Melhor Direçao, Melhor Ator e Melhor Fotografia), e o personagem Revenant do videogame Apex Legends da Electronic Arts de 2019 estabeleceram o canone contemporaneo.
Fraqueza
As fraquezas do revenant sao: (1) a imprudencia da obsessao de proposito unico — o revenant esta tao fixado no unico proposito de vingança ou missao que esta indefeso contra outras ameaças e tentaçoes, ignorando desafios diretos de humanos nao alvo e perseguindo apenas o alvo; (2) repouso na conclusao do proposito — o motivo canonico de que quando a vingança e cumprida ou a missao resolvida, o revenant desaba em seu proprio repouso; (3) o rito de aplacamento medieval do seculo XII — nos casos registrados por William de Newburgh, exumar o cadaver e colocar uma absolviçao sobre seu peito, ou esfaquea-lo e crema-lo (cremaçao), aplaca o revenant; (4) instrumentos sagrados — instrumentos sagrados cristaos como agua benta, o crucifixo e sinos de igreja enfraquecem o revenant no canone medieval; (5) cremaçao — o metodo decisivo de todo aplacamento medieval do revenant, queimando completamente o cadaver, e a soluçao canonica. O revenant de D&D de 1977 esta configurado para reviver dentro de vinte e quatro horas, e no filme The Revenant de 2015, a concepçao de que Hugh Glass, levado a beira da morte por um ataque de urso, recusa a morte atraves de sua vingança pelo assassinato de seu filho — o motivo de recusar a morte atraves da extremidade do ambiente natural e pura vontade — tornou-se o canone moderno.
Significado cultural
O revenant e uma figura iconografica paradigmatica na encruzilhada da historia religiosa-politica europeia medieval, da teologia crista do aplacamento, da literatura vampirica moderna e do jogo fantasy contemporaneo. Os casos de revenants registrados por William de Newburgh durante o periodo anglo-normando do seculo XII (o reinado de Henrique II, 1154-1189) sao analisados como o produto condensado da ansiedade social inglesa pos-conquista e da consolidaçao da ortodoxia religiosa em iconografia canonica de aplacamento. O caso de Hugh de Lincoln, um alto prelado catolico, ordenando diretamente o aplacamento de um revenant em 1182 e canonico para a teologia catolica do aplacamento, na qual o poder de absolviçao da Igreja medieval se estendeu nao apenas a autoridade espiritual, mas tambem a absolviçao postuma dos mortos. Apos o panico vampirico do Leste Europeu do seculo XVIII (os casos de Petar Blagojevic e Arnold Paole na Servia de 1725-1755), a iconografia do revenant se diferenciou na literatura vampirica, assentando-se em O Vampyre de Polidori (1819), Carmilla de Sheridan Le Fanu (1872) e Dracula de Bram Stoker (1897). Na industria de jogos do seculo XXI, grandes franquias como Dungeons & Dragons, Magic: The Gathering e Apex Legends estabeleceram o revenant como a iconografia padrao do morto-vivo consciente de si mesmo, e o Oscar de Melhor Filme de 2015 ganho por The Revenant colocou a iconografia do revenant no canone cinematografico mainstream.
Na cultura pop
William de Newburgh, Historia Rerum Anglicarum (1196-1198) — canone medieval europeu decisivo da iconografia do revenantWalter Map, De Nugis Curialium (c. 1180) — canone anglo-normando do revenant na Inglaterra do seculo XIIGeoffrey de Burton, Vita Sanctae Modwennae, caso de Stapenhill (final do seculo XII) — rito de aplacamento medieval canonicoSaga de Grettir, Glam (seculos XIII a XIV) — canone draugr-revenant do norte da EuropaPanico vampirico do Leste Europeu (1725-1755) — diferenciaçao do revenant em literatura vampirica modernaBram Stoker, Dracula (1897) — iconografia do revenant no canone da literatura vampiricaGary Gygax, Manual de Monstros de AD&D (1977) — padronizaçao do revenant nos jogos de RPG fantasy modernosAlejandro Gonzalez Inarritu, The Revenant (2015) — canone cinematografico (tres vitorias no Oscar)Electronic Arts, personagem Revenant de Apex Legends (2019) — canone contemporaneo do videogame

