Howdah
Opancerzona platforma na grzbiecie słonia bojowego
Howdah to mala wiezyczka postawiona na grzbiecie slonia bojowego, czesc wyposazenia wojennego, ktora sama byla pojedyncza mala forteca polozona na grzbiecie jednego zwierzecia. Na pokladzie z grubych desek drewnianych i pasow zelaznych wznoszono boczne sciany wysokosci piersi, a wewnatrz siedzialo dwoch lub trzech, czasem czterech lucznikow i wlocznikow, ktorzy strzelali z luku i wlocznia, a w bocznych scianach wyciete byly male strzelnice, tak ze strzaly mogly byc wypuszczane z jednej strony, podczas gdy odbijano strzaly wroga. Wielkim znakiem tego siedzenia byla jego wysokosc: howdah polozony na grzbiecie stal okolo trzech do czterech metrow nad ziemia, a lucznicy na nim spogladali jednym rzutem oka na cala linie piechoty wroga. W Indiach i w poludniowo-wschodniej Azji ta sama wiezyczka byla takze siedzeniem krola i generala, a pojedynczy howdah stal jako pojedynczy punkt posrodku armii wroga, i z niego rozkazy szly do kazdej czesci armii przez sztandar i gest. Dwor mogolski i krolewskie rody Radzastanu odkladaly takze wspaniaty ceremonialny howdah, ambari, zdobiony zlotem i srebrem i jedwabnymi zaslonami, jako ruchomy tron, i tak ta sama wiezyczka chodzila tam i z powrotem miedzy czescia wyposazenia wojennego a czescia tronu.
Pochodzenie
Stawianie malej wiezyczki na grzbiecie slonia siega co najmniej krolestwa Magadha, poprzednika Mauryow, w Indiach IV wieku przed Chrystusem, a slonie bojowe armii indyjskiej po raz pierwszy pojawiaja sie wyraznie w zrodlach greckich w spotkaniu Aleksandra Wielkiego z krolem Porosem w bitwie nad Hydaspesem w 326 roku przed Chrystusem. Slonie owej epoki jednak wydaja sie niesc tylko lekka tkanine lub maly koszyk na grzbiecie, a postac wielkiej wiezyczki, jaka sobie wyobrazamy, pojawia sie na powaznie w zrodlach poznego hellenizmu i kartaginskich i seleucydzkich czasow Hannibala z III i II wieku przed Chrystusem. W Indiach ta sama wiezyczka zajela swoje najwieksze miejsce w epoce Gupta (IV-VI wiek), w rodach radzputow, ktore nastapily, oraz w Cesarstwie Wielkich Mogolow XVI-XVIII wieku, gdy perski termin haudaj, lektyka lub siedzenie z zaslonami, zakorzenil sie jako slowo howdah w tym samym siedzeniu. Krolewskie rody Khmerow, Syjamu i Birmy w poludniowo-wschodniej Azji dodaly wlasna reke w tym samym czasie, a pojedyncza wiezyczka pojawila sie na kazdym wielkim polu wokol Oceanu Indyjskiego.
Cechy
- Poklad z grubych desek drewnianych i pasow zelaznych i boczne sciany wysokosci piersi
- Wewnetrzne siedzenie dla dwoch lub trzech, czasem czterech lucznikow i wlocznikow
- Male strzelnice wyciete w bocznych scianach i siedzenie, z ktorego strzelac z jednej strony
- Widok na piechote wroga z okolo trzech do czterech metrow nad ziemia
- Siedzenie dowodcy, z ktorego krol lub general wysylal swoje rozkazy przez sztandar i gest
- Galaz wspanialego ceremonialnego ambari, zdobionego zlotem, srebrem i jedwabiem
Opowieści
Howdah, postawiony na grzbiecie slonia bojowego, wykonywal dwa dziela w jednym siedzeniu. Pierwsze bylo jako wysoka platforma luczna, na ktorej dwoch lub trzech lucznikow stalo wewnatrz howdahu i naciagalo luk, spogladajac z tego samego siedzenia na cala linie piechoty wroga, a zasieg z tego siedzenia siegal o krok dalej niz zasieg piechoty na rownie. Drugie bylo jako siedzenie dowodzenia krola i generala, na ktorym cesarz mogolski Akbar (panowal 1556-1605) i Rana Radzastanu wchodzili na wielki howdah i stali jako pojedynczy punkt posrodku armii wroga, a stamtad wysylali rozkazy do kazdej jednostki przez sztandar i beben. Wielka slaboscia tego siedzenia bylo to, ze ta sama wiezyczka stala jako pojedynczy znak dla wroga. W bitwie pod Talikota w Dekanie w 1565 roku, gdy krol Vijayanagary, Aliya Rama Raya, zostal sciagniety w dol z wlasnego howdahu i zabity, i w bitwie pod Haldighati w 1576 roku, gdy Maharana Pratap, na swym rumaku Chetaku, wymierzyl w howdah Mana Singha, generala mogolskiego, na wielkim sloniu, ten sam howdah stal wyraznie jako pojedynczy cel pola.
Słabość
Najwieksza slaboscia howdahu bylo to, ze jego siedzenie lezalo na grzbiecie zywego zwierzecia. Z dwoma lub trzema mezczyznami wewnatrz tej samej wiezyczki niosacymi ciezkie luki i wlocznie, oraz malym stojakiem na amunicje postawionym na wierzchu, obciazenie pojedynczego elementu siegalo stu do dwustu kilogramow, znacznie skracajac tolerancje slonia na cieplo i jego wytrzymalosc i sprawiajac, ze zwierze kolyse sie szerszym rozmachem. Jesli sloń byl przestraszony lub ranny i szarzowal z powrotem przeciw wlasnym liniom, dwoch lub trzech mezczyzn wewnatrz tej samej wiezyczki stawalo sie w tym samym miejscu wielkim ciezarem dla wlasnego obozu, a w pierwszej bitwie pod Panipat z 1526 roku, gdy Babur rozproszyl korpus sloni sultana Lodi mala liczba muszkietow lontowych i armat, ludzie w howdahach sloni szarzujacych z powrotem lamali linie wlasnego obozu w tym samym miejscu, epizod zapisany w zrodlach tego pola. Wspaniala postac tej samej wiezyczki byla ponadto pojedynczym znakiem dla wroga, a kapitan wroga czesto wymierzal dokladnie w siedzenie tej wiezyczki, i tak w niemal kazdej wielkiej bitwie Indii i poludniowo-wschodniej Azji upadek krola lub generala w siedzeniu pojedynczego howdahu jednym ciosem dzielil los epoki.
Znaczenie kulturowe
Howdah jest rzadka czescia, ktora chodzila tam i z powrotem miedzy czescia wyposazenia wojennego a czescia tronu, i stala sie tak pojedynczym symbolem, na ktorym tozsamosc i wladza krolewskich rodow Indii i poludniowo-wschodniej Azji zbieraly sie w jednym siedzeniu. Kroniki dworu mogolskiego, Akbarnama i Ain-i-Akbari, zapisuja szczegolowo w wielu miejscach postac cesarza Akbara wchodzacego na wielki howdah, by wysylac swoje rozkazy, a iluminowane rekopisy w stylu perskim tej samej epoki rzezbia z troska postac jednego ambari, ceremonialnego howdahu, oplecionego zlotem i srebrem, polozonego na grzbiecie slonia i niesionego z cesarzem i ksieciem. W muzeum palacu miejskiego w Dzajpurze i w forcie Junagarh w Bikanerze, w muzeum palacu miejskiego w Udajpurze i w muzeum palacu w Majsurze, przechowywane sa liczne wspaniale ceremonialne howdahy XVI-XIX wieku, a kilka z nich wstepuje znowu na to samo siedzenie podczas wielkich obrzedow roku jeszcze dzis. W Royal Armouries w Leeds, w Anglii, pojedynczy howdah tej samej epoki jest postawiony razem ze zbroja indyjskiego slonia z XVII wieku, i pokazuje jednym rzutem oka, jak pojedyncze zwierze niosло zbroje i wiezyczke jednego siedzenia razem.
W popkulturze
Howdah pojawia sie niemal bez wyjatku w dramatach historycznych, filmach i grach Indii i poludniowo-wschodniej Azji jako znak pojedynczego siedzenia, ktore bylo jednoczesnie tronem i dowodzeniem polowym. Indyjskie filmy Jodhaa Akbar (2008), Bajirao Mastani (2015) i Padmaavat (2018) rysuja wspaniaty ambari szczegolowo jako siedzenie cesarza i krola, a dramat historyczny BBC Empire (2012) w swoim rozdziale mogolskim pokazuje te sama postac. W dramatach historycznych Syjamu i Birmy pojedynek slonia na slonia krola Naresuana i ksiecia Mingyi Swy z 1593 roku jest narysowany najwyrazniej, a film The Legend of King Naresuan (2007-2014) zajmuje sie tym siedzeniem szczegolowo. Gry strategiczne Total War: Rome II, Civilization VI i Age of Empires II pokazuja oddzialy sloni niosacych te sama wiezyczke jako znak Indii, Kartaginy i Arabii, a gra akcji Assassin's Creed Odyssey, w swoich materialach wschodnich, takze pokazuje te sama postac w jednym siedzeniu.
Ciekawostki
- Slowo howdah jest trzymane jako wyroslе z perskiego haudaj, lektyki lub siedzenia z zaslonami, i tak to samo slowo stoi w tej samej linii co lektyki Indii, Persji i Azji Srodkowej, a samo slowo pokazuje, ze czesc wyposazenia wojennego pochodzila z czesci ceremonialnego siedzenia, ktore stalo przed nia.
- W bitwie pod Talikota w Dekanie w 1565 roku, gdy krol Vijayanagary, Aliya Rama Raya, zostal sciagniety w dol z wlasnego howdahu i zabity, oraz w pierwszej bitwie pod Panipat z 1526 roku, gdy slonie sultana Lodi, przestraszone muszkietami lontowymi Babura, szarzowaly z powrotem przeciw wlasnym liniom i pociagnely ze soba ludzi siedzacych w ich wlasnych howdahach, ta sama wiezyczka stala wyraznie jako pojedynczy cel pola i miejsce niebezpieczenstwa razem.
- W Royal Armouries w Leeds, w Anglii, pojedynczy howdah z XVII wieku jest postawiony razem ze zbroja indyjskiego slonia z tej samej epoki, i stoi tak jako najwyrazniejsze siedzenie, ktore pokazuje jednym rzutem oka, jak pojedyncze zwierze niosло zbroje jednego siedzenia i wiezyczke jednego siedzenia razem.