Zbroja wielbłąda

Pochodzenie

Prowadzenie wielblada do bitwy siega co najmniej plaskorzezb krola Salmanasara III z Asyrii w IX wieku przed Chrystusem. Herodot w swoich Dziejach utrzymuje, ze w bitwie pod Tymbra okolo 547 roku przed Chrystusem, gdy Cyrus Wielki perski spotkal Krezusa lidyjskiego, Persowie ustawili wielblady, ktore niosly bagaze, w szeregu i wyslali je przed konnice wroga, a konie tam nie mogly znosic zapachu wielbladow i zlamaly swoje szeregi. Miejsce jednak, gdzie wielblad w pelnej zbroi jest czesto rysowany, to epoka islamskich armii pustynnych od VII wieku, gdy kawaleria wielbladzia zajela swoje miejsce w armiach Umajjadow i Abbasydow, ktore podjely dziedzictwo perskiej dynastii Sasanidow. W Indiach miejsce kawalerii wielbladziej zostalo mocno ustawione w Cesarstwie Wielkich Mogolow i w rodach radzputow, a od XVI do XVIII wieku zbroja wielblada z kolczugi i plyt byla wygladzana w Bikanerze i Dzajsalmerze w Radzastanie. Od XVII do XIX wieku postac kladzenia malego dziala, zamburaka (zamburak), na grzbiecie tego samego wielblada zakorzenila sie, tak ze jeden wielblad byl jednoczesnie ruchomym dzielem artylerii.

Cechy

• Krotka zbroja z kilku paneli kryjacych piers, kark i flanki
• Uzycie, w ktorym grzbiet, gdzie wznosza sie garby, byl zostawiany nago dla siodla i ladunku
• Otwarta tkanina, przez ktora wiatr mogl przechodzic miedzy kolczuga a mala plytka
• Indyjska zbroja z kolczugi i plyt wygladzana w Bikanerze i Dzajsalmerze w Radzastanie
• Zapach wielblada uzywany razem jako bron-zwierze, ktora niepokoila konie wroga
• W pozniejszej epoce zamburaka ten sam wielblad byl ustawiany jako miejsce dla malego dziala na jego grzbiecie

Opowieści

Zbroja wielblada byla uzywana na pustyni jako narzedzie, by utrzymywac bron-zwierze zywa w jednym miejscu tak dlugo, jak to mozliwe. Pokrycie nad piersia, karkiem i flankami przyjmowalo pierwszy cios strzal i wlocznia idacych z przodu, a gdy to samo zwierze spotykalo wroga konnice, konie, niezdolne znosic zapachu wielblada, czesto lamaly swoje szeregi, i tak zwierze samo stawalo w tym samym miejscu jako bron. W bitwie pod Tymbra pod Cyrusem Wielkim to bylo po raz pierwszy jasno zapisane w zrodle, a na polach Mu'ty i Jarmuku we wczesnych podbojach islamskich VII wieku oddzial wielbladzi takze stal w miejscu, z ktorego mozna bylo szybko otoczyc wroga w rozleglej otwartej pustyni. W indyjskim Cesarstwie Wielkich Mogolow ten sam wielblad niosl jednego lub dwoch arkebuzerow na swoim grzbiecie przez pustynie Radzastanu, gdzie obral swoje najbardziej widoczne oblicze w miejscu szybkiego zwiadowcy i napadu, a od XVII do XIX wieku, gdy weszla postac kladzenia zamburaka, malego dziala, na grzbiet, zbroja wielblada wyrosla raz jeszcze w miejsce, ktore strzeglo zwierzecia i broni palnej razem.

Słabość

Granica zbroi wielbladziej wyrastala przede wszystkim z ciala zwierzecia samego. Dwa wielkie garby wznosza sie ku gorze, tak ze srodek grzbietu jest naturalnie zostawiany nago, a to miejsce moglo byc tylko ustawione jako siedzenie dla siodla i ladunku, i tak przeciwko ciosowi spadajacemu z gory bylo zawsze slabe. Zbroja utkana z otwarta tkanina, by zachowac oddech zwierzecia zywym pod palacym sloncem pustyni, byla takze slabsza przeciw strzalom i krotkim wloczniam wchodzacym przez te sama otwarta tkanine niz pojedyncza gruba powierzchnia zbroi konia. Przede wszystkim wielblad byl wolniejszy od konia w nogach i zwierzeciem, ktore raz przestraszone, kolyse sie z wiekszym rozmachem, i tak lamalo sie latwo przed nieoczekiwanym ciosem lub wielkim halasem wroga. Po XVI wieku, z rozprzestrzenieniem broni palnej, wielblad czesto kolysal sie z powrotem przeciw wlasnym liniom przy halasie broni, a jedna zbroja wielblada musiala byc wygladzona osobna reka do ciala jednego zwierzecia, tak ze jej cena byla bardzo wysoka, i tak ta sama zbroja pozostawala w siedzibie pustynnego rodu krolewskiego i bogatego pana miasta i nie docierala latwo do reki zwyklego piechura.

Znaczenie kulturowe

Zbroja wielblada stoi w miejscu, gdzie lud, ktory zyl na pustyni, podniosl jedno ze swoich zwierzat do wlasnej broni, a jej oblicze stoi na pustyni, do ktorej zbroja konia tej samej epoki nie mogla dotrzec. Dzieje Herodota utrzymuja najwyrazniej, ze w 547 roku przed Chrystusem Cyrus Wielki w bitwie pod Tymbra wyslal wielblady przed wroga konnice i zlamal linie Lidii, a ten sam epizod byl pisany ponownie w greckich i rzymskich zrodlach pozniejszych epok. W Radzastanie w Indiach rody krolewskie Bikaneru i Dzajsalmeru utrzymywaly to siedzenie przez ponad wiek, a Korpus wielbladzi Bikaneru (Bikaner Camel Corps), ktory wyrosl w tej samej pustyni, byl ustawiony jako jednostka brytyjskiej armii indyjskiej w XIX wieku i trwa dzis jako siedzenie indyjskich Sil Bezpieczenstwa Granicznego. W Royal Armouries w Leeds, w Anglii, w forcie Junagarh w Bikanerze, w Muzeum Pustyni w Dzajsalmerze i w Muzeum Narodowym w Nowym Delhi przechowywane sa liczne zbroje wielbladzie z kolczugi i plyt XVI-XIX wieku, a niektore z nich sa wciaz ustawione z zamburakiem na grzbiecie, pokazujac te same trzy w jednym miejscu.

W popkulturze

Zbroja wielblada pojawia sie w filmach, dramatach historycznych i grach pustyni jako znak zolnierza pustyni. Karawana wielbladow, ktora prowadzi Powstanie arabskie przez pustynie w Lawrence z Arabii (1962), scena rynku w Antiochii z Ben-Hura (1959) i wojsko wielbladow, ktore Saladyn niesie w Krolestwie niebieskim (2005), sa jej bliskimi krewnymi, a w dramatach historycznych BBC i w indyjskich filmach Jodhaa Akbar (2008) i Bajirao Mastani (2015) zbroja wielblada z kolczugi i plyt Radzastanu jest oddawana wiernie. Gry strategiczne Total War: Rome II, z arabska i partyjska kawaleria wielbladzia, Civilization VI, z arabskimi mamelukami i Saracenami, i Age of Empires II, z wojskami wielbladzimi Saracenow i Indii, stawiaja te sama zbroje wielblada jako znak tych frakcji. Filmy jednak czesto rysuja zbroje na wielbladzie zbyt wystawnie, i zacieraja w ten sposob prawde, ze zbroja pustyni byla lekka i otwarta w tkaninie.

Ciekawostki

• Dzieje Herodota utrzymuja, ze w bitwie pod Tymbra okolo 547 roku przed Chrystusem, gdy Cyrus Wielki perski spotkal Krezusa lidyjskiego, Persowie ustawili wielblady, ktore niosly bagaze, w szeregu i wyslali je przed konnice wroga, a konie tam nie mogly znosic zapachu wielbladow i zlamaly swoje szeregi, a Persja wygrala ten dzien, i tak stoja jako najstarsze zrodlo wielblada jako broni-zwierzecia.
• Korpus wielbladzi Bikaneru, hodowany przez ponad wiek przez rod krolewski pustynnego miasta Bikaneru w Radzastanie, byl ustawiony jako jednostka brytyjskiej armii indyjskiej w XIX wieku i trwa dzis jako siedzenie indyjskich Sil Bezpieczenstwa Granicznego, a kazdego roku na paradzie Dnia Republiki Indii oddzial wielbladzi maszeruje z sladami starej zbroi na nich.
• Od XVII do XIX wieku postac kladzenia malego dziala, zamburaka (zamburak), na grzbiecie wielblada zakorzenila sie w Persji, w Indiach i w Azji Srodkowej, tak ze jeden wielblad byl jednoczesnie ruchomym dzielem artylerii, a zbroja wielblada tej samej epoki wyrosla raz jeszcze w miejsce, ktore strzeglo zwierzecia i broni palnej razem.