Konstrukcja

Golem · Istota sztuczna — Byt stworzony z martwej materii

Sztuczne stworzenie zydowskiej tradycji kabalistycznej, ulepione z gliny, kamienia lub metalu i pobudzone do ruchu swietymi literami lub formulami. Hebrajskie slowo golem pojawia sie po raz pierwszy w Psalmie 139:16 jako nazwa jeszcze bezksztaltnej substancji; najstarszy bezposredni opis techniczny znajduje sie w kabalistycznej 'Sefer Jecira' (Ksiega Stworzenia, ok. 200-500 r.), a Eleazar z Wormacji (ok. 1176-1238) z niemieckich Chasidei Aszkenaz spisal w 'Hilchot Jecira' pierwszy szczegolowy rytual stworzenia. Najslynniejsza legenda to Golem Praski, przypisywany rabinowi Jehudzie Loewowi ben Becalelowi z Pragi (1525-1609, zwanemu Maharal), ktory mial ulepic glinianego sluge z brzegow Weltawy, by bronil przesladowanej gminy zydowskiej; jej wspolczesna kanoniczna forme nadalo w 1909 r. pseudoepigraficzne 'Niflaos Maharal' Yudla Rosenberga. 'Frankenstein' Mary Shelley (1818), 'Golem' Gustava Meyrinka (Kurt Wolff Verlag, 1915), 'R.U.R.' Karela Capka (Aventinum, 1921) — zrodlo slowa 'robot' — oraz cztery typy golema w Dungeons & Dragons (glina, kamien, zelazo, mieso; TSR, 1977) to bezposredni potomkowie tego samego wzorca.

Gargoyle · Kamienny potwór — Legendarny stróż średniowiecznej architektury

Gargulec (francuskie gargouille) to groteskowo rzezbiony kamienny rzygacz przymocowany do zewnetrznych scian katedr i kosciolow gotyckich z XII-XV w. Nazwa pochodzi z francuskiego gargouille, z lacinskiego gurgulio ('gardlo, krtan'), z tego samego rdzenia co angielskie gurgle. Jego funkcja jest scisle praktyczna: przez cialo kamienia przebija kanal, tak ze deszczowka zebrana z dachu wytryskuje z paszczy potwora i jest odrzucana od muru, chroniac kamieniarke przed erozja. Jednoczesnie monstrualna, demoniczna lub chimeryczna forma sluzyla do odpedzania zlych mocy. Najslynniejsze gargulce to te z katedry Notre-Dame w Paryzu (rozpoczeta w 1163, ukonczona w 1345); wiele obecnych figur pochodzi z restauracji Eugene Viollet-le-Duca z lat 1843-1864. Powiesc Notre-Dame de Paris Victora Hugo z 1831 r. wprowadzila je do wyobrazni romantycznej. Figury kamienne bez funkcji rzygacza to scisle chimery lub groteski.