Wawrzyn

Pochodzenie

Wedlug Metamorfoz Owidiusza, ksiega 1, wersy 452 do 567, Dafne byla corka boga rzeki Peneusa. Apollin, trafiony zlota strzala Erosa, zakochal sie w niej, podczas gdy Dafne, trafiona strzala olowiana, czula do niego wstret. Doscignieta nad brzegiem Peneusa, Dafne zwrocila sie do ojca i zostala przemieniona w wawrzyn (Laurus nobilis). Apollin zerwal jego liscie i przysiagl, ze beda jego wiecznym wiencem.

Cechy

• Zimozielony krzew, ktorego ciemnozielone liscie nie wiedna przez caly rok
• Liscie i jagody niosa silny zapach uzywany w rytuale i kuchni
• Poswiecony Apollinowi; Pytia zula jego liscie, by przyjmowac wyrocznie
• Wience plecione z jego lisci znaczyly zwyciestwo i chwale

Opowieści

W swiatyni Apollina w Delfach Pytia zula liscie wawrzynu i wdychala ich dym, by wyglaszac wyrocznie. Zwyciezcom Igrzysk Pytyjskich wreczano wience wawrzynowe. Rzymscy triumfatorzy nosili corona triumphalis maszerujac na Kapitol, a cesarze uzywali go jako ozdoby glowy i motywu na monetach. Jako symbol poetyckiej chwaly, Dante i Petrarka otrzymali wieniec wawrzynowy, a angielskie laureate wywodzi sie z tej tradycji.

Słabość

Choc znak swietej chwaly, wawrzyn dzwiga ciezar tragedii Dafne. To milosc na zawsze poza zasiegiem Apollina, a Pytia, ktora zula jego liscie, miotala sie miedzy ekstaza a obledem. Olejki eteryczne zawarte w lisciach i jagodach sa toksyczne w duzych dawkach, wywolujac halucynacje i zatrucia.

Znaczenie kulturowe

Opowiesc o Apollinie i Dafne otwiera przemiany z ksiegi 1 Owidiusza i byla wielokrotnie przedstawiana w sztuce zachodniej, najslynniej w rzezbie Berniniego Apollin i Dafne z XVII wieku. Pliniusz Starszy skatalogowal odmiany wawrzynu i jego rytualne uzycia w Historii Naturalnej ksiega 15, 127-138. Dante przywoluje wawrzyn na poczatku piesni 1 Raju jako medium chwaly. Angielskie baccalaureate pochodzi od lacinskiego baccalaureus (ukoronowany jagodami wawrzynu), a Nobel laureate niesie ten sam rdzen.

W popkulturze

• Owidiusz Metamorfozy ksiega 1, wersy 452-567, 8 n.e.
• Pliniusz Starszy Historia Naturalna ksiega 15, 127-138, I wiek
• Homerycki hymn do Apollina (Homeric Hymn to Apollo), VII-VI wiek p.n.e.
• Rytual wyrocznikowy Pytii w swiatyni Apollina w Delfach
• Wieniec wawrzynowy zwyciezcow Igrzysk Pytyjskich, VI wiek p.n.e. - IV wiek n.e.
• Corona triumphalis triumfu rzymskiego
• Dante Raj piesn 1, wersy 1-36, XIV wiek
• Rzezba Berniniego Apollin i Dafne (Galeria Borghese), 1622-1625

Ciekawostki

Samo imie Dafne to greckie slowo oznaczajace wawrzyn (δάφνη). Botaniczna nazwa Laurus nobilis oznacza po lacinie szlachetny wawrzyn. Rzezba Berniniego uchwycila sam moment przemiany, z liscmi wyrastajacymi z koniuszkow palcow i nogami zmieniajacymi sie w kore. Aleksander Wielki rowniez nosil wawrzyn, a Swetoniusz zapisal, ze Juliusz Cezar czesto nosil wieniec wawrzynowy, by ukryc rzednace wlosy.