Drzewo Bodhi

Pochodzenie

Wedlug palijskiego Winaja Mahawagga ksiega 1 rozdzial 1, ulozonego ustnie okolo I wieku p.n.e., Gautama Siddhartha zasiadl w glebokiej medytacji pod figowcem pipal (Ficus religiosa) nad rzeka Nairandzana w Uruweli, dzisiejszej Bodh Gaya, i postanowil: "Nie wstane z tego siedziska, az osiagne przebudzenie." Zniosl wszelkie pokusy i ataki Mary, a o brzasku ujrzal Cztery Szlachetne Prawdy i stal sie Budda, Przebudzonym. Od tej pory drzewo zwie sie Bodhi vrksa, Drzewo przebudzenia. W 288 roku p.n.e. mniszka Sanghamitta, corka maurjanskiego krola Asioki, wzięla galaz z poludniowej strony drzewa Bodh Gaya i zasadzila ja w Anuradhapurze na Sri Lance; to drzewo, Jaya Sri Maha Bodhi, ma najdluzsza udokumentowana zywotnosc drzewa zasadzonego przez czlowieka.

Cechy

• Wiecznie zielone drzewo lisciaste z rodziny morwowatych, Ficus religiosa
• Sercowaty lisc zakonczony dluga, cienka koncowka zwana dziobkiem ociekowym
• Liscie drza przy najlzejszym powiewie; tradycja czyta to jako nauczanie Buddy przez wiatr
• Jedno drzewo zyje tysiace lat i wypuszcza korzenie powietrzne, rozgalezione w wiele pni
• Najczestsze swiete drzewo sadzone w swiatyniach Indii, Sri Lanki i Azji Poludniowo-Wschodniej

Opowieści

Oprocz Jaya Sri Maha Bodhi z 288 roku p.n.e., obecne drzewo w Bodh Gaya zostalo zasadzone w 1881 roku przez brytyjskiego archeologa Alexandra Cunninghama przy odbudowie swiatyni Mahabodhi z ruin, jako sadzonka wnuczka drzewa lankijskiego. W praktyce buddyjskiej liscie Bodhi sluza za amulety, oklady manuskryptow i sznury rozanca, a koronkowa siatka zylek lisciowych jest typowym darem w swiatyniach Azji Poludniowo-Wschodniej. W medycynie Susruta Samhita i Caraka Samhita, okolo VI wieku p.n.e., zalecaly kore pipal na astme, cukrzyce i niestrawnosc. W Korei i Japonii dziedzince swiatyn nosza drzewo zwane Bodhi, lecz poniewaz pipal indyjski nie znosi tamtejszego klimatu, wiekszosc swiatyn zasadzila zamiast niego lipe, Tilia, lub gatunki pokrewne.

Słabość

Pierwotne drzewo Bodh Gaya bylo niejednokrotnie niszczone. Po Maurjach krol Sunga Puszjamitra w latach 185-149 p.n.e. "spalil drzewo Bodhi," jak podaje Divyavadana, a koreanski pielgrzym Hyecho z VII wieku odnotowal slady ognia. W 1876 roku burza znow je obalila, a Cunningham wstawil w jego miejsce sadzonke z drzewa lankijskiego. Drzewo Bodhi rosnie trudno poza tropikalnym klimatem Indii i Sri Lanki, a tak zwane drzewa Bodhi w Korei, Japonii i Chinach to zwykle inne gatunki. Korzenie powietrzne Ficus religiosa moga tez kruszyc mury swiatyni, dlatego drzewo przy Mahabodhi przycinane jest w cyklu osmiuset lat.

Znaczenie kulturowe

Jaya Sri Maha Bodhi w Anuradhapurze, strzezone od 288 roku p.n.e., ma najdluzszy udokumentowany zywot drzewa zasadzonego przez czlowieka i w 1991 roku zostalo wpisane na liste swiatowego dziedzictwa UNESCO. Coroczny festiwal Poson w maju lub czerwcu sprowadza setki tysiecy pielgrzymow. Swiatynia Mahabodhi w Bodh Gaya zostala wpisana na liste swiatowego dziedzictwa w 2002 roku, a obok drzewa wznosi sie piaskowcowy Vajrasana, diamentowy tron, ktory wyznacza siedzisko przebudzenia Buddy. W Korei Samguk Yusa podaje, ze w czasach Silla zasadzono drzewo Bodhi przy swiatyni Bunhwangsa jako siedzisko prawego przebudzenia, choc samo drzewo zmarlo. Qingowski cesarz Yongzheng w 1727 roku zasadzil sadzonke drzewa z Bodh Gaya obok palacu w Pekinie, lecz uschla z zimna, jak podaje Qing Shi Gao.

W popkulturze

• Palijskie Winaja Mahawagga ksiega 1 rozdzial 1 o przebudzeniu Buddy, ulozona ustnie I wiek p.n.e.
• Sutra Pradzniaparamity o drzewie Bodhi, okolo I wieku
• Susruta Samhita o leczniczym uzyciu pipal, okolo VI wieku p.n.e.
• Divyavadana o spaleniu drzewa Bodhi przez Puszjamitre, okolo II wieku
• Hyecho Wang ocheonchukgukjeon o Bodh Gaya, 727 rok
• Xuanzang Da Tang Xiyu Ji ksiega 9 o drzewie Bodhi, 646 rok
• Samguk Yusa o zasadzeniu Bodhi przy Bunhwangsa, 1281 rok
• Qing Shi Gao o zasadzeniu przez Yongzhenga, kompilacja 1928 rok
• Alexander Cunningham raport o odbudowie Mahabodhi, 1881 rok
• Wpis UNESCO kompleksu Mahabodhi, 2002 rok

Ciekawostki

Sanskryckie bodhi pochodzi od rdzenia budh, budzic, tego samego co Buddha. Lisc Bodhi drzy bez ustanku, poniewaz ogonek liscia jest dlugi i cienki i porusza sie przy najlzejszym powiewie; tradycja indyjska widzi w tym nieustanne plyniecie nauki Buddy. Jaya Sri Maha Bodhi jest strzezone od ponad 2300 lat, a zolnierze pelnia warte przy nim przez dwadziescia cztery godziny. Drzewa zwane Bodhi w Korei i Japonii to glownie lipy lub Tilia mandshurica, botanicznie niezwiazane z Ficus religiosa z Bodh Gaya; aby wskazac drzewo Buddy, mowi sie wiec o pipalu indyjskim lub Bodhi indyjskim.