Jaksza
Yaksha · Duch natury Indii i buddyzmu — dwulicowy duch strzegący skarbów
Jaksza (sanskryckie Yakṣa, palijskie Yakkha) to kanoniczna ikonograficzna postac ambiwalentnego ducha, wywodzaca sie ze starozytnej indyjskiej wiary w duchy natury i skarbow, wchlonieta zarowno do hinduizmu, jak i buddyzmu, oraz przekazana do Azji Wschodniej. Jaksza jest straznikiem lasow, drzew, stawow i podziemnych skarbow, sluga boga bogactwa Kubery (sanskryckie Kubera), zarowno zyczliwa bostwem-opiekunem dajacym obfitosc i plodnosc, jak i okrutnym demonem pozerajacym ludzi. Decydujacym kanonem tekstowym jest Yakṣa Praśna (Pytania Jakszy) z Vana Parva (Ksiega Lasu) Mahabharaty, skompilowanej miedzy V a III wiekiem p.n.e. — w ktorej najstarszy z braci Pandawow, Judhiszthira, odpowiada na pytania Jakszy (ujawnionego jako bog sprawiedliwosci Dharma w przebraniu) i wskrzesza swoich zabitych braci — ustanawiajac decydujacy kanon ikonografii Jakszy. Reliefy Jakszy i Yakṣī ze stupy Bharhut w Madhya Pradesh, w Indiach, z II do I wieku p.n.e. — najstarszy zachowany wizualny kanon Jakszy — sa kanonem ikonograficznym. Po przekazaniu buddyzmu Jaksza zostal skanonizowany jako jedna z klas Osmiu Legionow (Aṣṭasena) towarzyszacych Vaiśravaṇa (buddyjska identyfikacja Kubery), a postac Xiao z gry wideo Genshin Impact firmy miHoYo, wydanej we wrzesniu 2020 r. — jako jedyny ocalaly Jaksza z Siedmiu Jaksz Liyue — ustanowila globalny kanon gier wideo XXI wieku.
