Chińska

Tradycyjny strój Chińczyków Han

Hanfu to zbiorczy termin na tradycyjne ubiory chińskiej grupy etnicznej Han, z ponad 2000-letnią historią od dynastii Han do Ming. Krzyżowy kołnierz, szerokie rękawy i pas w talii to trzy podstawowe elementy, odzwierciedlające konfucjański porządek rytualny i filozofię yin-yang. Zakazany za mandżurskich rządów Qing, przeżywa żywe odrodzenie w XXI wieku.

Konfucjańska szata ceremonialna starożytnych Chin

Shenyi to jedna z najbardziej reprezentatywnych form chińskiego hanfu — jednoczęściowa szata łącząca górę i dół, sięgająca dynastii Zhou. Z szerokimi rękawami i krzyżowym kołnierzem, jej krój ucieleśnia filozofię „okrągłego nieba i kwadratowej ziemi". Służyła jako centralna szata obrzędowa rytuałów konfucjańskich.

Jiangshi · Chiński skaczący trup — sztywny, skaczący duch-trup

Jiangshi (chinskie jiangshi, 'sztywne zwloki') to chinski yokai-zwloki nie pogrzebanego zmarlego, ktore stalo sie sztywne i ozywione. Postac jest definiowana przez stezenie posmiertne, ktore utrzymuje jego ramiona wyciagniete do przodu, przez kanoniczny ruch skokowy, w ktorym porusza sie z obiema stopami razem, przez szate urzednika dynastii Qing (magua) i okragla czapke, i przez jego ssaca qi nature: pochlania energie zyciowa zywych przez swoj oddech. Etymologia to jiang ('sztywny') plus shi ('zwloki'), wiec 'sztywne zwloki'. Postac weszla do formalnej chinskiej literatury w konzu XVIII w. przez Zibuyu Yuan Meia (1788) i Yuewei caotang biji Ji Yuna (1789-1798), kolekcje notatek biji ery Qing. Korzenia ikonograficzny to zwyczaj chodzenia zwlok Hunan Xiangxi (ganshi), w ktorym taoistyczny czarownik podobno prowadzil ciala tych, ktorzy zmarli za granica, noca z talizmanami do domu. Hongkonski film Mr. Vampire Lau Koon-wai z 1985 r., z Lam Ching-ying w roli glownej, zdecydowanie ustalil nowoczesna ikonografie skaczacego jiangshi i wywolal boom hongkonskiego kina jiangshi z lat 1985-1992.

道士 · Taoista — Wschodni czarnoksiężnik rządzący światem zasadami Tao

Główna klasa magiczna wschodniej fantasy, posługująca się talizmanami, sztukami taoistycznymi i niebiańskimi technikami opartymi na zasadach taoizmu (道敎). Tam gdzie zachodni magowie posługują się magią przez teorię i formuły, taoista pojmuje naturalny porządek ciałem i wyraża go poprzez sztuki taoistyczne. Trenują z ostatecznym celem nieśmiertelności i transcendencji (羽化登仙).

俠客 · Wędrowny Szermierz — Ten, kto przemierza świat walki ze sprawiedliwością i ostrzem

Szermierz wędrujący po świecie walki (江湖) wuxia, walczący przeciwko niesprawiedliwości. Działają zgodnie z własnym osobistym kodeksem honorowym (義俠精神), nie związani z żadną konkretną rodziną ani narodem. 'Okazywać łaskę światu walki i odpłacać wrogom' — życie wędrownego szermierza to nieskończona sukcesja połączeń i karmicznych przyczyn i skutków.

Chiński zakrzywiony jednoosieczny miecz

Dao to reprezentatywna chinska szabla o jednym ostrzu, zwana marszalkiem wszystkich broni (bai bing zhi shuai). Jej godlowymi cechami sa lagodnie wygiete jedno ostrze o dlugosci okolo 70 do 85 cm oraz, we wczesnej formie, pierscieniowa gloweka, huandao, na koncu rekojesci. W odroznieniu od prostego, obosiecznego jian, dao ma ostrze tylko z jednej strony, z grubym grzbietem, ktory podpiera glownie i czyni ja silna do ciecia z gory. Rozwinelo sie naprawde za dynastii Han (206 p.n.e. do 220 n.e.) i bylo uzywane jako standardowa bron armii chinskiej przez jakies dwa tysiace lat, az do Qing, rozgaleziajac sie wedlug epok w wiele form, jak liuyedao (lisc wierzby), dadao (wielka szabla) i niuweidao (krowi ogon). Proste i wytrzymale, bylo latwe do masowej produkcji i nosili je wszyscy, od zwyklego piechura po generala.

Cesarski smok mitologii chińskiej

Chinski long to archetyp smoka wschodnioazjatyckiego, zrodlo, z ktorego pochodza koreanski cheongnyong, japonski ryu i wietnamski long. Jego obraz biegnie nieprzerwanie od neolitu — jadeitowy smok w ksztalcie litery C kultury Hongshan (ok. 3500-3000 p.n.e., wykopany w 1971 w Ongniud w Mongolii Wewnetrznej, dzis dobro kultury pierwszej klasy w Narodowym Muzeum Chin w Pekinie) i smok z muszli mozaikowych z Xishuipo w Puyang (kultura Yangshao, ok. 5300 p.n.e., wykopany w 1987) — az do 'Shuowen Jiezi' Xu Shena (100 n.e.), ktore definiuje smoka jako 'wodza zwierzat luskowatych', do 'Qianfu Lun' Wang Fu z konca dynastii Han, ktore po raz pierwszy kodyfikuje dziewiec podobienstw (rog jelenia, glowa wielblada, oczy zajaca, szyja weza, brzuch malza, luski karpia, szpony orla, podeszwy tygrysa), i do 'Bencao Gangmu' Li Shizhena (1578). Piecio-palczasta lapa, cesarski monogram, zostala ustalona ediktem rytualnym cesarza Hongwu w 1393 roku i zachowana do konca Qing; ksiazeta ograniczeni byli do czterech palcow, plebeje do trzech. Long uporzadkowany jest w systemie pieciu kolorow kierunkow — Lazurowy (Wschod), Bialy (Zachod), Cynobrowy (Poludnie), Czarny (Polnoc), Zolty (Centrum) — i uchodzi za przynoszacego deszcz, wladce rzek i wcielenie sprawiedliwosci kosmicznej; to jedyne mityczne stworzenie w cyklu dwunastu zwierzat, a dziecko urodzone w roku Smoka dzieli cesarskie auspicjum.

靑龍 · Wschodni strażnik Czterech Symboli

Lazurowy Smok (chinski 'Qinglong', koreanski 'Cheongnyong', japonski 'Seiryu') to wschodni straznik wschodnioazjatyckich Czterech Symboli (sasin / Sishen), niebianski smok wschodu, wiosny, fazy Drewna piecu zywiolow i koloru zielono-niebieskiego. System — Lazurowy Smok wschodu, Bialy Tygrys zachodu, Cynobrowy Ptak poludnia, Czarny Zolw polnocy — zostal skodyfikowany za dynastii Han, w szczegolnosci w 'Huainanzi' (ok. 139 p.n.e.) Liu Ana i w 'Lunheng' (ok. 80 r. n.e.) Wang Chonga, i jednoczy siedem domow ksiezycowych wschodniego kwadrantu (Jiao, Kang, Di, Fang, Xin, Wei, Ji). Wizualnie Lazurowy Smok odroznia sie od cesarskiego zoltego longa szczuplejszym, bardziej wezowatym cialem, zielono-niebieskimi luskami, rozgalezionym porozem jelenia i luskami karpia; jest kanoniczna ilustracja zasady geomantycznej, ze smok wschodu strzeze lewej strony osady. Najlepiej zachowane wczesne przedstawienia to wschodnie sciany grobowcow Goguryeo w Gangseo Daemyo i Gangseo Jungmyo (koniec VI w., Pyongan Poludniowy, Korea Polnocna) oraz grobowiec Kitora we wsi Asuka, prefektura Nara (koniec VII - poczatek VIII w., uznany za skarb narodowy Japonii w 1998 roku). Lazurowy Smok daje takze nazwe rezydencji prezydenckiej Cheongwadae w Korei ('dom zielonych dachowek', zbudowany w 1939 roku) i czuwa nad brama Wschodnich Kwiatow (Donghuamen) Zakazanego Miasta, ukonczona w 1420 roku.

Cesarz Nefrytowy · Najwyższe bóstwo taoizmu — Cesarz Niebios

Nefrytowy Cesarz (Yu Huang Shang Di) to najwyzszy bog taoizmu i chinskiej religii ludowej — decydujacy kanon, cesarz niebianskiego krolestwa, ktory mieszka w niebianskiej Nefrytowej Stolicy (Yujing) i rzadzi wszystkimi bogami, ludzmi, duchami i zjawiskami naturalnymi — decydujaca kanoniczna ikonograficzna postac. Etymologia to decydujace kanoniczne slownictwo Yu (nefryt) + Huang (cesarz) + Shangdi (Pan Nieba), a pseudonimy Yudi, Yuhuang Dadi, Tiangong (Niebianski Pan) i Haotian Jinque Zhizun Yuhuang Dadi to decydujace kanoniczne slownictwo. Decydujacy kanon tekstowy to decydujacy kanon pochodzenia Niebianskiego Cesarza (Tiandi) i Pana (Shangdi) Taiping Jing (Taiping Jing) z dynastii Han z okolo II wieku n.e. i decydujacy kanon taoistyczny Sutry Nefrytowego Cesarza (Yuhuang Jing, Gaoshang Yuhuang Benxing Jijing) z dynastii Tang (618-907). Decydujacy kanon to kanon jako oficjalny cesarski obiekt kultu poprzez tytul 'Taishang Kaitian Zhifu Yuli Hanzhen Tidao Yuhuang Datian Di' nadany przez Cesarza Zhenzonga z Song (panowanie 997-1022) w 1012 r., i tytul 'Taishang Kaitian Zhifu Yuli Hanzhen Tidao Haotian Yuhuang Shangdi' nadany przez Cesarza Huizonga z Song (panowanie 1100-1126) w 1116 r.